دامپرور
مطالب و مقاله های دامپروری
صفحات وبلاگ
نویسنده: مرتضی شیرینی - ۱۳٩۱/۸/۱٥

معمولاً معیار پیشرفت و شاخص زندگی مردم کشورهای مختلف را می‌توان از روی چگونگی تغذیه و به‌ خصوص میزان پروتئین مصرفی آنها سنجید. پروتئین حیوانی به علت داشتن اسیدهای آمینه لازم و عوامل محرک رشد، اثر مهمی در ترمیم بافت ها و سلامتی و سرحالی موجودات زنده و کلاً رشد بدن دارد. کمبود این پروتئین سبب عدم تعادل دستگاه عصبی گشته و عقب ماندگی فکری و رنجوری و ضعف جسمی را در انسان پدید می آورد و مقاومت بدن را در مقابل بیماری‌های عفونی کاهش می‌دهد.(1)

طبق گزارش ارائه شده از سوی بخش کشاورزی سازمان ملل کشور ایران از نظر مصرف گوشت در ردیف های آخر قرار گرفته است، و این دقیقاً در حالیست که میهن ما مکان بسیار مناسبی برای پرورش طیور می باشد .


از سوی دیگر جمعیت ایران به سرعت افزایش می یابد (به طور متوسط سالی یک میلیون نفر بر جمعیت کشور افزوده می شود) اگر رشد جمعیت با همین سرعت ادامه یابد و تولید پروتئین حیوانی در همین سطح بماند، مطمئناً فاجعه سوء تغذیه هم میهنان ما را تهدید خواهد نمود .

در میان کلیه طیور، شاید اردک از جمله پرندگانی باشد که نگهداری و پرورش آن آسان‌تر از سایرین می باشد و ثمراتی که از این راه عاید پرورش دهنده می گردد خیلی بیشتر از دیگر رشته هاست. اردک یکی از اولین گونه های پرندگان است که توسط آدمی اهلی شده است و به نظر می‌رسد که اهلی کردن آن در کشور مصر صورت گرفته باشد، زیرا که در حفاری های به عمل آمده بر روی گور یکی از فراعنه باستانی مصر که در حوالی 1500 سال قبل از میلاد می‌زیسته است، تصویر یک اردک در بین گل های لوتوس مشاهده شده است، وگفتنی است که مصریان باستان یکی از اولین اقوام کهن بشری هستند که اقدام به جوجه کشی از این پرنده نمودند و شاید علت توجه مصریان باستان به پرورش این پرنده، کانال های متعدد آبی و رودخانه طویل و ممتد نیل بوده باشد و امروزه نیز پرورش اردک به شدت در مصر رایج و متداول است. البته با توجه به قدمت پرورش اردک در نواحی آسیای شرقی، از گسترش و رواج آن به خصوص شکل گیری صنعتی آن در اروپای غربی دیر زمانی نمی گذرد. در صنعت تولید گوشت طیور، گوشت اردک حدود 1/7 درصد تولید را به خود اختصاص داده است که عمدتا در آسیای شرقی (چین، تایوان و ویتنام) تولید می شود. به غیر از گوشت، محصولات دیگری هم از اردک مانند تخم های خوراکی، کبد چرب، کرک و پر بدست می آید که از نظر اقتصادی مهم می باشند.(1)

ولی در همین مدت کوتاه با توجه به فرآورده هائی که پرنده مزبور تولید می نماید، می توان به جرات ادعا نمود که پرورش اردک با سرعت و دامنه بسیار وسیعی در بین دامپروران رواج یافته و سرمایه گذاری زیادی در این زمینه صورت گرفته است. علت اصلی این گرایش به پرورش اردک تنها به خاطر سهولت پرورش و کمبود بیماری‌های مسری و خطرناک، سرعت رشد سریع و در صورت پرورش اصولی و علمی، بالا بودن کیفیت گوشت آن است. همین محاسن باعث گردیده که در بعضی از کشورها (مانند لهستان ) پرورش اردک بیش از سایر طیور مورد توجه قرار گیرد همان‌گونه که ذکر گردید رشد اردک بسیار سریع و چشمگیر است. بطوریکه با رعایت رژیم غذائی مناسب و قوی، در مدت دو ماه وزن پرنده را به دو ونیم (5/2) کیلوگرم رساند. میزان تخم‌گذاری این پرنده در بعضی از نژادهای تخم‌گذار بسیار قابل ملاحظه است و در پاره ای از موارد حتی به 300 تخم در سال می رسد(1).

پرورش اردک معمولاً در نواحی معتدل و پرباران که دارای آب بندان‌های طبیعی باشد بهتر و اقتصادی تر است. در ایران چنین مناطقی را می توان در استان های گیلان و مازندران یافت. در اکثر کشورهای اروپائی به خصوص در کشورهای اروپای شرقی پرورش اردک با موفقیت بسیار چشمگیری همراه بوده است . در حال حاضر بیش از 45 درصد از گوشت طیور مصرفی در کشور لهستان، به گوشت اردک اختصاص دارد. در کشورهای رومانی، مجارستان، بخش اروپائی شوروی، چکسلواکی و آلمان شرقی پرورش اردک بسیار رایج گشته و سرمایه گذاری هنگفتی جهت گسترش این رشته از دامپروری صورت گرفته است.

این گرایش شدید به سوی پرورش صنعتی اردک در کشورهای اروپای شرقی که مدتیست به اروپای غربی نیز سرایت نموده، ناشی از زودرسی اردک و مراقبت کمتر از آن در دوران پرورش، مقاومت آن در برابر اکثر بیماری‌های طیور، خرج مختصر احداث جایگاه و مصرف کمتر غذاهای کنسانتره می باشد (1)

 

با جمع بندی مطالب فوق الذکر می توان نتیجه گرفت که :

پرورش اردک به عنوان منبع کاملاً مطمئن، با ارزش و در عین حال کم هزینه ایست از پروتئین حیوانی، که لازم است درایران نیز موردتوجه قرار گیرد.

 

 

اردک و

تاریخچه آن

 

اردک...

بین پرندگان اهلی شاید پرورش و نگهداری اردک ساده تر از همه باشد.اردک زود درشد و پروار می شود و

کمتر از همه پرندگان اهلی به بیماری ها حساس است.چنانچه امکانات کافی از قبیل محیط آزاده چرا و آبگیر

برای شنا داشته باشد،هزینه پرورش آن بسیار ناچیز است و در گله های کوچک ،بخصوص خانگی،اطلا

محسوس نخواهد بود.

اردک بسهولت با تغیرات محیط عادت می کند.مثلا علیرغم اینکه از حیوانات آب دوست است به آسانی می

تواند در صورت فقدان آب و برکه و استخر و امثال آنها با استفاده از دیگر امکانات موجود در طبیعت مانند

مراتع و چمن زارها این کمبود و فقدان را جبران کند و خیلی زود به زندگی در محیط محدود خو می گیرد.

تغذیه بی درسر و ساده و هضم و جذب سریع در این پرنده کار پرورش دهندگان را آنقدر ساده کرده است که با

مختصر توجه می توانند با حداقل هزینه به نتیجه مطلوب برسند.روند رشد و تولید گوشت اردک در مقایسه با

سایر پرندگان،بویژه با توجه به هزینه ناچیز نگهداری و تغذیه آن بسیار بالا است .اردک یکی از پرندگان تخم

گذار تراز اول است.صرف نظر از درشتی تخم،برخی از نژادهای اردک سالانه حدود 300 تخم می گذارند.

 

تاریخچه

در خصوص منشاء تاریخی اردک اختلاف نظرهایی در نوشته های معتبر فارسی وجود دارد.چنانچه دکتر تقی

بهرامی در کتاب دامپروری جلد سوم می نویسد: اردک نخستین بار در آسیا اهلی شده است. حال آنکه دکتر

ستاری استاد دانشکده دامپزشکی تهران در کتاب پرورش طیور اهلی چنین نظر می دهد که قدیمی ترین ملتی

که به پرورش اردک پرداختند و باصطلاح این حیوان را اهلی کرده اند ، قبایلی بودند که قبل از کشف قاره

آمریکا در آنجا زندگی می کردند. مولف نام برده اردک های نژاد هندی را منتسب به سرخپوستان می داند ،

زیرا پس از کشف دنیای جدید به این سرزمین هند غربی می گفتند و همچنین معتقد است که نژاد اردک

بربری ( Barbarie) نیز شاخه ای از آن تیره است . آنچه مسلم است از قرن 15 به بعد اردک اهلی (مانند

بوقلمون ) از آمریکا به اروپا وارد شده و در کشورهایی مانند : انگلستان ، فرانسه ، ایتالیا و بعد سایر کشور های

اروپایی پراکنده گردیده است ، و شاید نژاد کنونی اردک های اهلی بیشتر از اعقاب همین نژادها باشد.

 

دکتر پورمساله گو ،در صفخات 4 و 5 پایانامه خود مطالبی تحت عنوان تاریخچه پرورش اردک آورده است که با مختصر حک و اصلاحی به شرح زیر ارائه میشود:

اولین گزارشی که در مورد اردک به جای مانده مربوط به حدود 180 سال قبل از میلاد مسیح است که پلین (plin) ضمن اشاره به وجود انواع مرغ و خروس های اهلی و وحشی از اردک و غاز اسم نیز اسم می برد.بعدها وارون(varon) شاعر و دانشمند یونانی که 116 سال قبل از میلاد مسیح میزیسته،در کتاب خود از علاقه یونانی ها و رومی ها و پرورش اردک یاد می کند.وجود اردک در آفریقا و مصر قدیم از نقوش هیروکلیف ثابت شده و نقشهای بسیاری نیز از اردک از آن زمان باقی مانده است.در زمان سلطنت تینیت ها و لمینت ها که تمدن مصریان قدیم به اوج خود رسیده بود مردم به پرورش حیواناتی نظیر گاو وحشی و غزال و کبوتر و غاز و اردک علاقه ی زیادی نشان می دادند.در میان نقشهایی که روی بناها و حجاریهای باستانی کردستان وشوش به دست آمده تصاویر مرغ های خانگی و به خصوص غاز و مرغابی دیده می شود و این امر نشان دهنده ی آشنایی آرین ها و پرورش این نوع پرنده ها است.

 

در هندوستان وچین و فیلیپین نیز بر اساس مدارک تاریخی پرورش اردک از دوران های قدیم متداول بوده است.بومیانی که قبل از کشف آمریکا در آنجا زندگی می کردند علاقه ی زیادی به پرورش اردک داشتند.همانطور که اشاره شد این اردکها به نام اردکهای هندی معروف شدند و نژاد بربری امروز از آنها مشتق گشته است.پرورش اردک در ایران از دورن مادها و هخامنشییان به موجب مدارکی تاریخی و آثار باستانی به طور طبیعی مرسوم بوده است.

 

 

 

اصول طبقه بندی مرغابی

 

 

کلیات

 

شاخه مهره داران دارای پنج رده است، که از نظر تکامل به ترتیب عبارتند از ماهیان، دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران.

رده پرندگان به علت دارا بودن پوشش عایق بدن، دمای معین و تنظیم شده، بالا بودن میزان سوخت و ساز (متابولیسم )، گردش خون کامل، قابلیت پرواز، تکامل قوه شنوایی و بینائی و خصلت مادری و نگهداری از جوجه ها، از همه رده های ما قبل خویش تکامل یافته ترند و با رده بعد از خویش یعنی رده پستانداران نیز به علت اختلاف فاحشی که در نحوه تولید مثل، تن پوش و قابلیت پرواز دارند، قابل مقایسه نیستند.

 

تن پوش بدن پرندگان از پر است. اندام های پیشین آنها به صورت بال تغییر شکل یافته و اندام های پسین برای راه رفتن و شنا کردن و نشستن روی شاخه به کار می رود. حداکثر 4 انگشت در پا دارند. فاقد دندان بوده و در جلو دهان نوک دارند. قلب آنها 4 حفره ای است. آبدانک (مثانه اداری ) ندارند و اندام مولد صوت در قاعده نای قرار گرفته است. در پرندگان شش‌ها کوچک بوده و دارای کیسه های هوائیست. پرندگان دمای بدنشان منظم است. از این رده تاکنون بیش از 8600 گونه شناسائی شده است.

رده پرندگان Aves دارای دو زیر رده می باشد. زیر رده دیرینه مرغان Archaeornithes و زیر رده نو مرغان Neornithes یا پرندگان حقیقی. زیر رده نو مرغان خود به چندین راسته تقسیم می گردد. که راسته غازیان یکی از آنهاست.

 

راسته غازیان یا غازسانان Anseriformes شامل غازها Geese قوها Swans و مرغابی‌ها Ducks می‌باشد. از خصوصیات مهم این راسته دارا بودن نوک پهن است که روی آن‌را پوسته ای شاخی با حفرات فراوان، حسی پوشانیده است.

در کناره های نوک تعداد زیادی تیغه شاخی موجود است. از خصوصیات دیگر این راسته پرده بین انگشتی، زبان گوشتی، دم کوتاه و تخم ساده و بدون لکه می باشد. بدن جوجه های تازه از تخم در آمده این راسته را پرهای ریز کرک مانند پوشانیده است.

 

 

اردک های وحشی

این دسته از اردک ها تنوع بسیار زیادی دارند. بطور کلی اردک های وحشی در کنار بوته زارها و آب بندان ها به سر می‌برند. یکی از بهترین مکان های زیست این دسته از اردک ها کناره دریاچه ها و مرداب هاست. بسیاری از انواع زیبای دسته اردک های وحشی به علت افراط در شکار یا منقرض گشته اند و یا در حال نابودی هستند. غذای اردک ها ی وحشی بسیار متنوع می‌باشد. اردک ها را می توان از حیوانات گیاه خوار به حساب آورد.

بطور کلی غذای اصلی اردک های وحشی از گیاهان آبزی تشکیل یافته است. ولی تمایل زیادی نیز به موجودات ریز آبزی، کرم، حلزون و لارو و حشرات و ماهی های کوچک دارند. اشتهای اردک های وحشی در فصل بهار که هنگام جفت گیری آنان است بسیار زیاد شده و فوق العاده پرخور می‌شوند. در همین زمان زیباترین پوشش بدن را در اردک های نر می توان دید.

جفت گیری اردک ها ی وحشی در آب انجام می‌شود. اردک ماده همیشه با یک نر آمیزش نموده و همراه می گردد ( روش منوگامی ) Monogamie ماده ها لانه را از خاشاک خشک در گوشه ای دنج می‌سازند و با پرهای خویش کف آن‌را می پوشانند و سپس شروع به گذاردن تخم می‌کنند سیکل تخم‌گذاری ماده اردک های وحشی بسیار کوتاه و تعداد آن ناچیز است و معمولاً از 15 تخم تجاوز نمی کند.

پس از آن ماده اردک خود به تنهائی بر روی تخم ها می نشیند. دوران جوجه در آوری، (دوران جنینی) در اردکها 28 روز طول می‌کشد.

کرک انبوهی به هنگام تولد سطح بدن جوجه اردک ها را پوشانده است. آن ها قادرند بلافاصله به همراه مادرشان در آب شنا نمایند. اردک های نر هیچ گونه وظیفه ای در قبال جوجه ها احساس نمی کنند و تا دو ماهگی همیشه مادر از آن‌ها مواظبت می نماید.

جوجه اردک های وحشی تا این سن قادر به پرواز نیستند و حتی نمی توانند از خود دفاع نمایند و تمام اوقات را با مادر خویش به سر می برند. پس از دو ماهگی که مصادف است با نزدیک شدن فصل تابستان، آن‌ها به همراه گله کوچکی از اردک ها به جنگل های دور دست پرواز می نمایند. دوره پرریزی اردک های وحشی در اواسط تابستان آغاز می گردد. این اردک ها دارای انواع فراوانی هستند. اینک آن‌هائی که در فصل زمستان به ایران مهاجرت می کنند بررسی می نمائیم.

اردک های مهاجر را می توان به دو گروه تقسیم نمود اول گروه تا دورنی Tadornini دوم گروه آنتینی Antaini یا پهنه چینان.

 

3-1 گروه اول : تا دورنی Tadornini

در این گروه دو نژاد بسیار مشهور دارند.

3-1-1 عروس مرغابی (تنجه) تادورنا تادورنا Tadorna-Tadorna

در فصل بهار که هنگام جفت گیری اردک هاست، اردک نر بسیار زیبا می گردد. یک نوار قهوه ای خوش رنگ از ناحیه پشت سر تا دم ادامه دارد. سر آن‌ها سیاه و دارای جلای سبز رنگ است. یک نوار قهوه ای رنگ دیگر دور سینه حلقه زده و بقیه بدن سفید رنگ است. نوک دارای یک برجستگی انتهائی بوده و رنگ آن سرخ پر رنگ می باشد.

قسمت جلوی نوک بر جسته و به سوی بالا برگشته است. البته پس از آمیزش و جفت گیری یعنی اوائل تابستان جلای رنگ بدن اردک نر از بین رفته و کدر می‌شود طوری که سر به رنگ خاکستری درآمده و اردک های نر و ماده تقریباً شبیه به هم می‌گردند. گردن عروس مرغابی بلند و باریک است. این نژاد در نواحی مختلف، در سواحل شنی آب های شور، مرداب ها و در سواحل رودخانه ها زندگی می نماید. در هر بار تخم گذاری عروس مرغابی حداکثر 16 تخم می‌گذارد که رنگ آن‌ها سفید متمایل به نخودی است. این اردک خوب راه می رود و به راحتی شنا می نماید و از گیاهان آبزی، کرم ها و نرمتنان تغذیه می کند. عروس مرغابی را در زمستان ها می توان در مرداب انزلی و سواحل دریاچه ارومیه دید. موطن اصلی آن‌ها اروپای غربی است، ولی در شمال غربی چین و تبت نیز در حال حاضر، زندگی می نمایند.

 

3-1-2 رودی شلدوک (آنقوت ) Ruddy shelduck

این پرنده جثه نسبتاً بزرگی دارد. دور گردن این اردک را یک نوار سیاه رنگ احاطه کرده است. پاها و نوک نیز به رنگ سیاه هستند. به جز نوار سیاه دور گردن بقیه قسمت های بدن این پرنده قهوه ای روشن است. بین جنس نر و ماده از نظر رنگ آمیزی پره اختلاف فاحشی دیده نمی شود. البته رنگ پر نرها پررنگ و براق تر از ماده‌ها‌ست. ماده‌ها در حدود 18 تخم می‌گذارند و از کرم ها و نرمتنان تغذیه می‌نماید. در سواحل جنوبی ایران و در بعضی از دریاچه های مرکزی ایران تخم گذاری می کنند .

3-2گروه دوم : پهنه چینان Anatini

از اختصاصات این گروه غوطه خوردن سطحی در آب است. آن‌ها طوری در آب فرو می‌روند که همواره دمشان بیرون قرار می گیرد و پاهایشان را مانند پارو به آب می زنند. از مهم ترین نژادهای این گروه می توان از آناس پلاتی رنکوس Anas Plathyrhynchos یا اردک کله سبز Mallard نام برد. پرنده شناسان معتقدند که این اردک وحشی جد تمامی اردک های اهلی کنونی می باشد. از خصوصیات بارز این اردک وجود پرهای سبز روشن و درخشانیست که روی سر و گردن نرها را پوشانیده است. حد فاصل بین گردن و تنه را حلقه سفید رنگی از پر احاطه کرده است. سایر قسمت‌های بدن خاکستری رنگ اند، که از خطوط سیاه و سفید و بسیار ریز پوشیده شده اند. سینه قهوه ای مایل به سرخ دارند. در فصل بهار پرنده نر رنگ و جلای درخشان و بسیار زیبائی دارد. در تابستان این درخشش را از دست می دهد. جثّه این نژاد از سایرین بزرگتر بوده و گردن و ساق پای آن‌ها بلند است.

 

3-2-1 اردک کله سبز Mallard

پرنده ماده قهوه ای و یا کرم رنگ است. جثه آن‌ها بزرگتر از سایر اردک های ماده است و جز به هنگام خطر در آب فرو نمی رود. در فصل بهار به هنگام جفت گیری چند نر یک ماده را احاطه کرده و بینشان برسرماده جنگ در می‌گیرد. ماده ها می توانند در یک دوره تخم گذاری تا 15 تخم بگذارند. غریزه مادری درماده ها بسیار قوی است و بر خلاف نرها همواره با جوجه های خویش به آب می روند و به هنگام خطر بال ها را شدیداً به هم می کوبند. پرنده نر وقتی تغییر رنگ می دهد و به شکل ماده در می آید دیگر قدرت پرواز ندارد. به طور کلی کله سبزها را نمی توان از اردک های غواص دانست. آن ها تنها به هنگام خطر سر در آب فرو می برند. غذای اصلی آن ها گیاهان آبزی، لارو، حلزون و بچه ماهی می باشد. محدوده زیست این اردک در نواحی شمالی شوروی، سیبری کامچاتکا، شمال ژاپن، آفریقای شمالی و شمال ایران و حتی آمریکای شمالی می باشد.

در ایران بیشتر در نواحی بندر انزلی و کلاً سواحل دریای خزر دیده می شوند و در نواحی دیگر ایران از جمله دریاچه ارومیه، دریاچه زر علوار و سواحل جنوبی نیز دیده شده اند.

 

3-2-2 آناس پنلوپ Anas Penelope اردک سوت کش یا (زرکا)

این پرنده دارای نوک کوچک و کوتاه است. پرنده ی نر دارای سر و گردن قهوه ای رنگ بوده که در بالای سر کرم رنگ می شود. ساق پا خاکستری متمایل به سیاه است نوک کوچکش آبی رنگ و لبه اش سیاه رنگ است. خوراک اصلی این اردک بیشتر از گیاهان آبزی است. بال آن ها نوک تیز و دم آن ها کوتاه می باشد. سرشان گرد و کوچک است این اردک را به خاطر دارا بودن صدائی سوت وار، اردک سوت کش می‌گویند. ماده ها در هر دوره تخم گذاری تا 12 تخم به رنگ زرد و روشن (کرم رنگ ) می گذارند. زندگی شان به طور دسته جمعی است و زمستان ها در مرداب انزلی دیده می شوند. محدوده ی زیست آن ها شمال شوروی، سیبری، سوئد، نروژ و فنلاند است.

 

3-2-3 آناس استرپرا Anas strepera یا (اردک بور) Gadwall

این پرنده بسیار ترسو، تیز پرواز و دارای محدودیت زیست بسیار وسیعی بوده و تقریباً در اکثر نواحی جهان دیده شده است. در همه کشورهای اروپایی و اکثر کشورهای آسیایی و شمال آمریکا و شمال ایران و افغانستان زندگی می نماید. رنگ جانور ماده کرم رنگ و قهوه ای روشن است و لکه های سفید و سیاه غیر براق دارد. روی نوک سیاه رنگ است که دور آن را نواری زرد رنگ احاطه کرده است. اردک نر دارای رنگی قهوه ای روشن همراه با خطوط باریک تیره رنگ بوده و روی سینه را پرهایی سفید رنگ با نیم دایره هایی قهوه ای در هم پوشانیده شده است.

اردک ماده در یک دوره تخم گذاری حداکثر تا 15 روز تخم زرد رنگ می گذارد. این پرنده روی خشکی خوب راه می رود و در کنار آب لانه می سازد. در آب شیرین به سر می برد و غذای اصلی او گیاهان آبزی است و در نواحی معتدل زندگی می نماید.

 

3-2-4 خوتکا Teal یا آناس‌کرکا Anas crecca

در فصل زمستان این اردک در شمال ایران بسیار زیاد است. اردک ماده قهوه ای رنگ است و روی بال دارای پرهای سفید رنگ و رگه های سبز رنگ است. نزدیک به 12 تخم در هر دوره تخم گذاری می نهد. دوره ی جنینی آن ها کوتاه و 23 روز است. روی زمین در کنار آب شیرین لانه می سازد. اردک نر دارای پرپوشی بسیار زیباست. سر و گردن به رنگ خرمایی روشن بوده و دو نوار سبز رنگ بسیار درخشان از بالای چشم ها به سوی سر و پس گردن کشیده می شود. رنگ فلز بسیار شفاف سبزی سینه و پشت آن را فرا گرفته است. منطقه زیست این پرنده بسیار وسیع است و در شمال شوروی، قفقاز، دریای سیاه، دریاچه آرال، سواحل شمالی دریای خزر، شمال غربی مغولستان، ژاپن، رومانی، اسپانیا، انگلستان، ایسلند، سوئد، نروژ، فنلاند این اردک زندگی می نماید.

3-2-5 آناس آنگوستری رسترس Anas ungustirostris یا اردک مرمری Marbied teal

این پرنده بسیار آرام وبی صدا بوده و به صورت جفتی زندگی می نماید. اردک مرمری در نیزارها به لانه سازی پرداخته و در ارتفاع پایین پرواز می نماید. نر و ماده تقریباً هم شکلند. فقط ماده ها کوچکتر از نرها هستند. از مشخصات ظاهری این اردک ها کاکل سر آن هاست که به رنگ قهوه ای روشن بوده و نوک آن ها نیز بلند و باریک و سیاه می باشد. تعداد 12 تخم حاصل هر دوره تخم گذاری آن هاست و از گیاهان آبزی تغذیه می نمایند. شوروی، افغانستان، شمال ایران، آفریقای جنوبی (بخش شمالی کشور)، ایتالیا، اسپانیا و فرانسه محل زیست آن ها می باشد.

 

3-2-6 آناس آکوآتا Anas acuata یا اردک دم تیز Pinatal

اردک ماده دارای پرهای قهوه ای با لکه های سفید است. که در قسمت پشتی رنگ قهوه ای تیره و رنگ پرهای سینه روشن‌تر است. نوک آن ها خاکستری رنگ و گردن‌شان باریک و دم آن‌ها نوک تیز است. سر و‌گردن اردک های نر قهوه ای روشن و پشت گردن سیاه رنگ می‌باشد و ضمناً یک جفت از پرهای اصلی دم بلند تر شده و سیاه رنگ است. پاها خاکستری رنگ بوده و سینه را پرهای کرم رنگ می پوشاند. ماده ها در دوره تخم گذاری حداکثر تا 12 تخم سبز رنگ (که گاهی به زردی می‌گراید) می‌گذارد، بر خلاف اکثر اردک های وحشی اردک دم تیز در اسارت نیز تولید مثل می‌نماید و بدین ترتیب استعداد اهلی شدن دارد. پرواز آن‌ها بسیار سریع است.

در تمام کشورهای اروپای شمالی مانند سوئد، نروژ، فنلاند، شمال شوروی و ایسلند تخم‌گذاری می‌نماید. در سواحل دریای خزر و آمریکای شمالی نیز دیده شده است.

 

3-2-7 اسپاتولاکلی پاتا Spatula clypeata (اردک ملاقه ای Shoveler)

مرغابی ماده دارای پرهای قهوه ای خال خال است و جنس نر بسیار خوش‌رنگ و زیباست. سر‌سبز رنگ و براق، نوک سیاه و عنبیه زرد رنگ دارد. سینه سفید و پرهای اصلی بال آبی رنگ است. پاها به رنگ نارنجی می باشد. دو سوی دم را دو تا چهار پر سفید احاطه کرده است. زمستآن‌ها در بندر انزلی فراوان بوده ولی شکارشان مشکل است. ماده‌ها تا 15 تخم می‌گذارند. از جانوران آبزی و حلزون و کرم تغذیه می نمایند. موطن اصلی آن ها شوروی است.

 

3-2-8 آناس کرکودیلا Anas qurequrdula یا مرغابی سفید ابرو Garganey

این پرنده که دارای ابروی سفید رنگیست دارای پروازی تیز وتند است. رنگ کلی نرها سبز فلزی و براق است و تنها روی بال‌ها، پرهای سفید رنگ دارند. پاها و نوک آن‌ها خاکستری رنگ بوده و ماده ها کم رنگ تر از نرها هستند در یک دوره تخم‌گذاری حداکثر 26 تخم زرد‌رنگ گذاشته و در آب‌های کم عمق زندگی می نمایند. زمستان ها در مرداب انزلی و استان مازندران دیده شده اند. موطن اصلی آن‌ها اروپای شمالی است.

3-2-9 ایتیامارینا Aythya marina یا اردک سر سیاه Scaup

مرغابی نر دارای سر سیاه رنگ است که همه گردن وجلوی سینه را نیز گرفته و پرهای پشت آن‌ها خاکستری رنگ است. مرغابی ماده در جلوی سر یک قسمت سفید رنگ دارد و بقیه سر و گردن ارغوانیست. حداکثر 12 تخم سبزرنگ می گذارد. نوک پهن و ملاقه ای آن‌ها به رنگ خاکستری می باشد. پرهای قسمت شکم و پهلوها سفید رنگ است .

این اردک، غواص بسیار ماهریست. از گیاهان وجانوران ریز آبزی تغذیه می‌نماید. موطن اصلی آن‌ها شمال اروپاست و میدان مهاجرتشان ایران، ژاپن، کره و هند و شمال آمریکاست و در مجموع زندگی در کنار آب شور را به آب شیرین ترجیح می‌دهد.

 

3-2-10 ایتیانیروکا Aythya nyroca یا گیلار سرخ سر

سر و گردن و سینه این مرغابی به رنگ سرخ متمایل به قهوه ای می باشد. در ناحیه انتهائی نوک لکه سفید رنگی دارند. پرهای ناحیه شکم سفید رنگ است و حد فاصل بین پرهای زیر شکم وسینه چند ردیف پر مواج سرخ و سفید براق وجود دارد که زیبائی خاصی به پرنده داده است. قسمتی از بال‌ها سفید رنگ است و به دلیل آنکه دارای چشم های سفید رنگی هستند به آن‌ها مرغابی چشم سفید نیز می گویند. حداکثر تعداد تخمی که ماده ها در دوران تخم‌گذاری می‌نهند 16 عدد و به رنگ زرد است. پاها و نوک آن‌ها تیره رنگ می باشد. تنها در کنار آب شیرین زندگی می کند و کند پرواز است. محدوده زیست این پرنده بسیار وسیع بوده و در اکثر کشورهای اروپائی و جزایر و بنادر دریای مدیترانه، شمال افریقا، ایران، شوروی و سیبری زندگی می‌نمایند.

 

3-2-11 ایتافرینا Aythya ferina یا گیلار قهوه ای Pochard

پرهای بدن این پرنده قهوه ای متمایل به سرخ است. تنها پرهای سینه و قسمتی از پشت سیاه رنگ است. نوک آن‌ها سیاه می باشد. مقدار تخم آن ها 16 عدد و به رنگ سبز زیتونی می‌باشد. این اردک به سختی راه می رود. بیشتر اوقات در آب به سر می برد و موطن آن‌ها شمال اروپاست.

 

3-2-12 ایتیافولیگولا Aythya Fuligula یا گیلارد سرسیاه

این مرغابی کاکل آویزان دارد. سر آن‌ها دارای پرهای سیاه رنگ و پهلوها و شکم آن ها سفید رنگ می باشد. گیلارد سر سیاه تنها در آب شنا می کند و در کنار رودخانه ها و دریاچه های آب شیرین زندگی می نماید. مقدار تخم این مرغابی در هر دوره حداکثر 15 عدد و به رنگ پوسته زیتونی است. این اردک غواص بسیار ماهری است. محدوده زیست او شمال اروپا می‌باشد، ولی در زمستان به نواحی گرمسیر مانند شمال آفریقا، هندوستان، ایران و قبرس مهاجرت می نماید.

 

 

3-2-13 کلانگولاهیمالیس Clangula Hyemalis یا اردک دم دراز Long-tailcd duck

این پرنده بسیار زیبا دارای دو بزرگ پر سوزنی شکل و بلند در قسمت دم است. در فصول سرد سال بیشتر قسمت های بدن از پر سفید پوشیده شده است و تنها کناره های گردن و پشت و قسمتی ازسینه را پرهای قهوه ای تیره رنگ پوشانده است. در فصول گرم سال پرهای سفید ریخته شده و پرهای قهوه ای رنگ جایگزین آن‌ها می شود. نوک این پرنده بسیار کوتاه و نازک و به رنگ نارنجی است. محل زیست این اردک در کنار دریاها بوده و از جانوران آبزی تغذیه می نماید. از دیگر صفات این مرغابی مهارت در غواصی، کشیده راه رفتن روی زمین و گذاردن 12 تخم در هر دوره است. موطن آن ها شمال شوروی و شمال کانادا است و زمستان ها به مناطق گرم مهاجرت می کند.

 

3-2-14 میلا نیتانگرا یا مرغابی سیاهه Melanitta Nigra یا اسکوتر سیاه

این مرغابی دارای نوک بزرگ و پهن و سیاه رنگی است که در انتهای آن دو برجستگی و برآمدگی بزرگ دیده می شود. نرها به رنگ سیاه یک‌دست می باشند و ماده ها دارای رنگ قهوه ای تیره هستند. در هر دوره تخم‌گذاری حدود 12 تخم می گذارند که رنگ پوسته آن ها زرد می باشد. دم آن ها کوتاه و نوک دار است. در کنار آب های شیرین که مشرف به جنگل باشد لانه می سازند و بیشتر از جانوران آبزی تغذیه می کنند. در شمال اروپا زندگی می‌نمایند. و به هنگام زمستان به اروپای جنوبی و شمال آفریقا و دریای خزر مهاجرت می کنند.

 

3-2-15 میلانیتا فوسکا Fusca (بال سفید)

این مرغابی پهن و زرد رنگ است و در انتها برجستگی کوتاهی دارد. مرغابی های نر همه سیاه رنگ و ماده ها به رنگ ارغوانی می باشند. از اختصاصات مهم این پرنده این است که پرهای ثانویه بال آن‌ها به رنگ سفید موج‌دار می باشد. در دوره تخم گذاری حداکثر10 تخم می‌گذارد. موطن آن‌ها چند جمهوری در شوروی از جمله گرجستان، آذربایجان و ارمنستان و اوکراین می باشد. در شمال دریای بالتیک نیز زندگی می کنند. در زمستان به نواحی گرمسیر از جمله دریای سیاه و مدیترانه و دریای خزر مهاجرت می نمایند.

 

3-2-16 اردک جنگلی Wood Duck

این اردک بر خلاف دیگر نژادهای هم گونه اش بر روی شاخه های درختان زندگی می‌نماید. پنجه پاهایش بسیار قوی است و همین امر باعث گشته تا بتواند به راحتی بر روی شاخه زندگی نماید. موطن اصلی او جنگل های کانادا و آمریکای شمالی است. رنگ آمیزی پرهای این اردک بسیار خیره کننده و زیباست.

نرها دارای کاکل بسیار قشنگ و بلندی به رنگ سبز متمایل به آبی هستند.کاکل ماده ها کوتاه‌تر است و رنگ پرها خاکستری و رگه رگه است. گردن اردک های نر را پرهای زیبایی به رنگ سرخ پوشانده شده است. منقار و پاهایشان نیز قرمز رنگ است. دمشان سبزرنگ و تقریباً بلند می باشد و همین زیبایی خاص باعث گشته است که شکارچیان آن‌ها را صید نموده و به عنوان زینت درون قفس نگهداری می نمایند.

جنس نر اردک جنگلی در عین زیبایی چشمگیرش، بسیار با عاطفه می باشد و بر خلاف نژادهای دیگر گونه اردک ها، در پرورش جوجه ها به ماده کمک می نماید.

اردک های جنگلی بسیار باهوشند و هیچ وقت بر روی تخم دیگر اردک ها نمی‌نشینند. فقط در بین خودشان تولید مثل می نمایند، حتی با نژادهای ماندارین که خیلی شباهت به آنان دارد آمیزش نمی‌نمایند و درون سوراخ درختان لانه می سازند. تعداد تخم‌گذاری‌شان اندک و از ‌5عدد تجاوز نمی نماید. رنگ تخم ها آبی روشن است.

 

3-2-17 اردک ماندارین Mandarin

این اردک ها بسیار شبیه اردک های نژاد جنگلی هستند ولی بر خلاف آن ها بر روی درختان زندگی نمی نمایند و در کناره مرداب ها و برکه ها و لابه لای بوته زارها لانه می سازند. موطن اصلیشان جزایر ژاپن و نواحی شمالی چین می باشد و نگهداریش بسیار مشکل است.

 

 

اردک های اهلی ونیمه اهلی

 

 

اردک های اهلی را می توان به دو روش تقسیم بندی نمود.

از نظر شکل و ظاهر و فنوتیپ

از نظر بهره رسانی و محصول دهی

از نظر شکل ظاهر

به طور کلی اردک های اهلی را از نظر شکل ظاهر می توان به دو زیرگونه کاملاً متمایز از یکدیگر تقسیم نمود.

5-1 زیرگونه باربوتر Barbateur

دارای نوک بلند و پهن بوده و روی آن هیچ گونه زایده گوشتی دیده نمی شود و اطراف چشم را نیز هیچ گونه نوار گوشتی نپوشانده است. بیشتر اردک های اهلی از این زیر گونه می باشد. مانند اردک پکینی، اردک روآن، اردک دونده هندی، اردک ایلسبوری، اردک خاکی کامپبل، اردک زرکالنایا.

5-2 زیرگونه باربری Barbari

ظاهر نوک این اردک ها کلاً با اردک های باربوتر فرق می کند و بر عکس‌آن ها نوک کوتاه و باریکی دارند. انتهای نوک، به رنگ گلی بسیار روشن می باشد. زایده گوشتی قرمز رنگی نیز در حد فاصل نوک و سر او وجود دارد. اطراف چشم اردک ها را نیز نوار گوشتی پوشانده است و پرهای گردن این زیر گونه در مواقع خطر یا هیجان، سیخ می‌شود. مشهورترین نژاد از این زیر گونه همان نژاد موسکوی است که معروفیت جهانی دارد.

بین دو زیر گونه باربری که اردک موسکوی Moscovy از آنست و باربوتر (اردک های معمولی) تفاوت‌های زیر موجود است.

 

نام زیرگونه

شکل منقار

اندازه منقار

رنگ دور چشم

اندازه جثه

ارتفاع پا

رنگ ساق پا

تولید تخم

جوجه دهی

باربری(موسکوی)

باریک

کوتاه

قرمز گوشتدار

بسیار درشت

کوتاه

تیره

بسیار ناچیز

30%

باربوتر(اردک)

پهن

بلند

از پر پوشیده

متوسط

بلند

زرد رنگ

خوب

75%

جدول 1-4 تفاوت های بین اردک موسکوی و اردک های معمولی

 

از نظر بهره رسانی و محصول دهی

اردک ها را با این تقسیم بندی می توان به سه گروه تقسیم نمود.

اردک های گوشتی، اردک های تخم گذار، اردک های دو منظوره

با پیشرفت روزافزونی که در رشته پرورش اردک در سر تا سر جهان صورت گرفته، تقسیم بندی نوع بهره رسانی و محصول دهی در بین محقّقین متداول تر گشته است.

 

 

گروه

نژادها

گوشتی

 

 

1- پکینی (چینی)2- روئن فرانسوی 3- موسکوی (آمریکای لاتین)

4- ایلسبوری (انگلیسی) 5- مسکوفسکی(روسی) 6- اوکرائینی سفید

7- اوکرائینی خاکستری 8- گلینیستایا(اوکرائینی) 9- سیاه سینه سفید

تخم گذار

1- دونده (هندی)

دو منظوره

1- خاکی کامپبل2- ارپینگتون(انگلیسی) 3- زرکالنایا (روسی)

4- کوبانسکا (اوکرائینی)

جدول 2-4 تقسیم بندی اردک های اهلی از نظر بهره رسانی و محصول دهی

 

 

 

 

 

5-3 اردک های نژاد

گوشتی

دارای جثه بزرگ، وزن زیاد و رشد سریع هستند. آن ها قادرند در مدت کوتاهی (دو ماهه) به 2 تا 5/2 کیلوگرم برسند. هر ماده اردک در مدت یک سال حداقل می تواند 50 جوجه اردک تولید نماید و پرورش دهد. هرچه بیشتر بتوان از یک ماده اردک جوجه به دست آورد به همان اندازه از نظر اقتصادی آن اردک با ارزش تر است.

5-4 اردک های نژاد تخم گذار

جثه کوچکتر، وزن کم و رشد کند از خصوصیات این گروه از اردک هاست. این اردک ها بسیار پرجنبش و پرتحرکند. از نظر مقدار تخم گذاری، حتی از بهترین مرغ های نژاد تخم‌گذار نیز چیزی کم ندارند.

5-5 اردک های نژاد دو منظوره

این گروه از اردک ها دارای جثه نسبتاً درشت و بزرگ، وزن مطلوب و رشد تقریباً سریع هستند و درعین حال از نظر مقدار تخم گذاری نیز قابل توجه می باشند.

 

5-3 نژادهای گوشتی

5-3-1 نژاد پکین

بیش از 300 سال پیش در ناحیه غربی حومه شهر پکین چینی ها موفق به تثبیت این نژاد گردیدند. دیری نپایید که در سرتاسر چین این نژاد برای خود جای گشود. در نیمه دوم قرن نوزدهم بازرگانی که به چین سفر نموده بودند با خود نمونه هایی از این نژاد به اروپا و آمریکا آوردند و نژاد پکینی در اروپا و آمریکا بسیار متداول شد. البته ناگفته نباید گذاشت که اروپائیان در مدت این یک قرن زحمات زیادی در اصلاح و تکمیل و مرغوبیت این نژاد مبذول داشتند و آن‌را به یکی از بهترین نژادهای زودرس و خوش‌گوشت اردک تبدیل نمودند.

مشخصات اردک نژاد پکینی به شرح زیر است:

سربزرگ و پهنی دارد که در قسمت پیشانی برجسته به نظر می رسد. نوکی به رنگ زرد روشن با حجمی متوسط و تا حدی خمیده دارد. پاهایش کوتاه و کلفت وآجری رنگ است و شبیه به پنگوئن راه می‌رود. چشمانی درشت و براق دارد. گردنِ کلفت و متناسب با بدن دارد. پرهای سفید رنگی تمام سطح بدنش را پوشانیده و اندامش کشیده است. به صورت عمودی راه می رود. سینه و پشتش پهن است و انتهای دمش کمی به سمت بالا خم گشته و بال هایش محکم و به هم چسبیده است.

 

جنس

شرح

تنه

بلندی گردن

ساق پا

نوک

اندازه

دور سینه

وزن اردک

ماده

حداکثر

0/32

0/18

0/8

 

5/15

0/45

9/3

حداقل

0/28

0/16

0/7

 

0/14

0/14

4/3

حد متوسط

7/30

0/17

8/7

9/7

8/14

0/43

6/3

نر

حداکثر

0/35

5/22

0/10

0/9

0/18

0/47

2/4

حداقل

0/32

0/20

0/7

0/8

0/15

0/45

6/3

حد متوسط

0/33

2/22

0/8

5/8

5/16

0/46

9/3

جدول 3-4 اندازه قسمت های مختلف اندام اردک نژاد پکینی (به سانتیمتر)

 

اردک نژاد پکینی یکی از بهترین نژادهای گوشتی می باشد. نیمچه اردک این نژاد با تغذیه صحیح و کامل می تواند در سن 50 تا 55 روزگی به 2 تا 5/2 کیلوگرم برسد. کیفیت گوشت نژاد پکینی خوب است و در یک دوره تخم گذاری ماده اردک های این نژاد می‌توانند بین 80 تا 120 تخم بگذارند.

وزن یک اردک نر در یک سالگی به طور میانگین 5/3 تا 4 کیلوگرم می باشد و وزن ماده آن در همین سن بین 3 تا 5/3 کیلوگرم و وزن تخم اردک به طور میانگین 85 گرم است.

بنا به آزمایشات یکی از محققین شوروی گوشت اردک های نژاد پکینی دارای ترکیبات زیرین می باشد:

مقدار آب موجود درگوشت %9/77، چربی%7/4، پروتئین%4/16 و مواد معدنی%1 می‌باشد. وزن یک اردک سر بریده به طور میانگین 3/89 تا3/90 % از کل وزن اردک زنده را تشکیل می دهد. مقدار گوشت خالص قابل مصرف به اندازه مقدار تخم‌گذاری در بین اردک های نژاد پکینی نسبتاً بالاست.

به خصوص آنکه در مدت دو تا سه سال این مقدار ثابت می‌ماند. برای مثال آزمایشی را که ضمیمه در یکی از مؤسسات پرورش اردک اطراف مسکو « کوچینا» به عمل آمده است ذکر می نماییم.

 

شماره اردک

وزن اردک به کیلوگرم

تعداد تخم اردک تولید شده

به طور میانگین در سال به عدد

در مجموع سه سال به عدد

میانگین سالانه(به عدد)

سال اول

سال دوم

سال سوم

1870

80/3

124

151

162

437

146

1556

90/3

124

130

104

358

119

18

00/4

130

139

96

365

122

1614

10/4

94

127

139

360

120

جدول 4-4 میزان تخم‌گذاری اردک نژاد پکینی

 

ارقام ذکر شده در فوق از طرف مؤسسه پرورش اردک « کوچینا» (واقع در حومه مسکو) است. اردک های نژاد پکینی بسیار مقاوم و پر طاقتند. زمستان های سخت را به خوبی تحمل نموده و تابستان های گرم، در صورت وجود آب از مقدار محصول دهیشان کاسته نمی گردد. به خاطر همین دو خصوصیت بسیار خوبست که توانسته اند در سر تا سر جهان منتشر گردند.

5-3-2 نژاد ایلسبوری Aylesbury

اردک های این نژاد نیز همانند اردک های پکینی دارای پرهای سفید یک دست در هر دو جنس می باشند. ولی از نظر محصول دهی شبیه به نژاد « روئن » هستند. موطن اولیه این نژاد دوره ایلسبوری واقع در حومه لندن می‌باشد. از نظر فنوتیپ شبیه به نژاد پکینی است، تنها با این تفاوت که منقاری بلند و گلی رنگ دارد. پاهایش به رنگ زرد(نارنجی) روشن است. نرهای بالغ به وزنی معادل 5/3 کیلوگرم دست می یابند. ماده های این نژاد نیز مانند نژاد پکینی مادران خوبی نیستند و حوصله جوجه کشی ندارند. رنگ تخم اردک های نژاد ایلسبوری سفید مات است.

 

نژاد موسکوی Moscovy مشهورترین نژاد زیرگونه باربری می باشد که گوشت بسیار لذیذی دارد. همان طور که قبلاً اشاره گردید. سر این نژاد به خاطر وجود زائده گوشتی از نظر فنوتیپ او را از سایر نژادها کاملاً متمایز کرده است. گوشت بسیار خوش خوراکش از کیفیت خوبی برخوردار است، بخصوص اگر قبل از 4 ماهگی به بازار عرضه گردد. هرچند تخم‌گذار خوبی نیست، ولی مادر خوبیست و علاقه فراوان به جوجه کشی دارد. وزن اردک نر در سن بلوغ به 5/4 کیلو گرم می‌رسد و ماده ها 5/3 کیلوگرم وزن پیدا می کنند.

 

5-3-4 نژاد روئن Rouen

موطن اصلی این اردک ها فرانسه است ماده اردک ها به رنگ خاکستری روشن هستند و روی بال هایشان رگه‌های آبی دیده می شود. نرهای این نژاد دارای سر و گردن سبز رنگی می باشند که حلقه ای از پرسفید سطح گردن را از تنه جدا نموده است.

نوک آن ها سبز رنگ بوده و پاهایشان به رنگ آجریست. دارای جثه ای درشت و اندامی کشیده هستند. جوجه اردک ها بسیار زودرس می باشند. ماده اردک ها سالانه تعداد 80 تخم می گذارند. گوشتشان بسیار لذیذ و خوش خوراک است.

اردک روئن انگلیسی نیز مشتقی از همین نژاد روئن فرانسویست با این تفاوت که ماده اردک‌ها پرهایی به رنگ خاکستری تیره دارند..

 

5-3-5 نژاد مسکوفسکی

این اردک ها در مؤسسه تحقیقاتی پرورش اردک « پتیچنویه» Peteachnoye حومه مسکو از تلافی اردک نژاد پکینی با نژاد خاکی کامپبل به وجود آمده است.

از خصوصیات ظاهری این نژاد سر بزرگ، چشمان آبی تیره، نوک پهن و بلند گلی رنگ، اندام کشیده، پاهای لیمویی رنگ، پرهای سفید یک دست در هر دوجنس و سینه برجسته و پهن است. مقدار تخم‌گذاری ماده اردک ها سالانه به طور میانگین 100 عدد می باشد که وزن متوسط هر کدامشان 90 گرم است. این مقدار محصول دهی که برای اردک نژاد گوشتی قابل توجه و مطلوبست، می توان در بین یک گله از این نژاد به نمونه های بارزی برخورد نمود که با وزن متوسط 3 تا 5/3 کیلوگرم قادرند سالانه بیش از 150 تخم بگذارند که وزن هر یک از تخم‌ها نیز به 106 گرم می رسد.

 

برای نمونه چند اردک رکوردیست را ذکر می نمائیم:

 

شماره اردک ها

سال

اول

دوم

سوم

چهارم

پنجم

ششم

در مجموع 6 سال

802

128

108

128

110

101

54

629

64

82

129

94

112

102

59

578

2722

109

107

105

113

113

96

643

2751

84

93

89

96

101

67

530

جدول 5-4 مقدار تخم گذاری رکودیست های اردک نژاد سفید مسکوفسکی (به عدد)

 

گوشت اردک های سفید مسکوفسکی خیلی خوش خوراک و لذیذند. جوجه اردک ها بسیار زودرس بوده و حتی در سن 50 روزگی هم می توان آن ها را به بازار عرضه کرد.

 

شرح

بلندی

دور سینه

پهنای لگن

وزن اردک به

کیلوگرم

 

اندام

ساق پا

نوک

حد متوسط

7/26

7/5

2/6

1/36

11/7

8/3

 

حداکثر

0/29

5/7

5/7

0/38

0/8

3/4

حداقل

0/26

0/5

5/5

0/34

5/5

4/3

حد متوسط

5/29

7/5

0/7

2/36

5/8

0/4

حداکثر

0/32

0/7

0/8

5/39

0/10

5/4

حداقل

0/28

5/4

0/6

0/33

0/7

7/3

جدول 6-4 اندازه های مختلف بدن اردک سفید مسکوفسکی (به سانتی متر)

5-3-6 نژاد خاکستری اوکرائینی

این نژاد در اثر انتخاب Selection و به گزینی طولانی اردک های بومی اوکراین بدون دخالت هیچ یک از نژادهای والای اصلاح شده، در انیستیتوی تحقیقاتی پرورش طیور شهر خارکف به وجود آمده است.

گوشت اردک خاکستری اوکرائینی، بسیار خوشمزه و مطبوع است. این نژاد تحرک فراوانی دارد و مقدار تخم‌گذاریش قابل توجه است. خصوصیات بارز این اردک بطور خلاصه چنین است: سرعت رشد زیاد و اندام ورزیده در جوجه اردک ها، ماهیچه های قوی و استخوان بندی محکم، سر کوچک و تا حدی کشیده، چشمان درخشان، نوک محکم، پاهای کوتاه و با فاصله نسبتاً زیاد از هم. در اردک نر سر سیاه رنگ است که پرهای سبز رنگی بر آن سایه افکنده است و طوقی از پر سفید رنگ در گردن مشاهده می گردد و نوک به رنگ زیتونی پرهای پشت خاکستری و سینه، گلی رنگ است.

در ماده اردک ها سر به رنگ خاکستری با دو رگه سیاه رنگ و نوک زیتونی تیره است. بقیه نقاط بدن را پر خاکستری پوشانده و بر روی بال ها دورگه سفید رنگ به چشم می خورد.

به طور کلی، از نظر پوشش بدن اردک های خاکستری درست شبیه اردک های وحشی «گردن سبز» می‌باشند. البته واریته های متفاوتی از نظر پوشش تن در این نژاد وجود دارد.

ترکیب شیمیایی گوشت ماده اردک اوکرائینی به شرح زیر می‌باشد: مقدار آب %75، چربی%4، پروتئین %37/19، مواد اضافی%63/1 و ترکیب شیمیایی گوشت اردک نر نیز به قرار زیر است:

مقدار آب %3/72، چربی %85/3، پروتئین %33/22 ، مواد اضافی %52/1

 

جنس

بلندی

دور

پهنا

عمق سینه

اندام با گردن

نوک

ساق پا

گردن

سینه

مچ پا

لگن

نوک

مچ پا

نر

3/39

5/6

4/7

5/10

3/40

4/4

4/32

5/9

1/3

1/10

ماده

1/34

3/6

1/7

7/8

1/39

1/4

6/30

4/9

0/3

2/9

جدول 7-4 اندازه قسمت های مختلف اندام اردک نژاد خاکستری اوکرائینی در 150 روزگی(به سانتی متر)

 

5-3-7 نژاد سیاه سینه سفید

این نژاد از تلاقی اردک های سیاه سینه سفید بومی اوکرائینی با اردک های نژادهای اصلاح شده پکینی وخاکی کامپبل پدیدآمده است. از خصوصیات این نژاد دارا بودن سینه ای پهن و بلند و کمی خمیده است. سطح تن او را پرهای سیاه پوشانیده است و تنها در ناحیه سینه و شکم دارای پرهای سفید می باشد. سر و گردن اردک های نر را پرهایی به رنگ سرمه ای- بنفش پوشانیده است.

این نژادها دارای پاهائی کوتاه، سیاه رنگ و نزدیک به هم است. منقاری تیره رنگ و متناسب دارد و چشمانش سیاه و براق است.

وزن اردک نر5/3 تا 5/4 کیلوگرم و ماده ها 3 تا 5/3 کیلوگرم هستند و میانگین تخم گذاری این نژاد 120 تا 130 تخم است. رکوردیست هائی در این نژاد توانسته اند تا 210 تخم در یک سال بگذارند. جالب آنکه میزان تخم‌گذاری در بین اردک های ماده این نژاد برای چند سال ثابت می ماند و تقریباً افت نمی کند.

 

 

 

 

سن

(روز)

جنس

طول

پهنا

طول دور

عمق سینه

طول تنه

گردن

منقار

ساق پا

منقار

لگن

گردن

سینه

مچ پا

60

نر

1/33

6/6

4/6

9/2

7/7

5/9

5/32

0/4

3/9

3/31

ماده

2/23

6/6

1/6

7/2

7/7

0/9

3/31

8/3

91

9/29

90

نر

2/38

4/7

2/6

4/3

7/8

8/9

2/37

6/4

1/11

3/43

ماده

0/36

9/6

8/5

1/3

6/8

4/9

6/36

2/4

4/10

3/32

150

نر

5/38

0/7

0/7

1/3

5/9

9/10

0/37

4/4

2/11

0/34

ماده

2/36

5/6

3/6

1/3

4/9

4/10

1/35

3/4

4/10

3/31

جدول 8-4 مشخصات قسمت های مختلف بدن اردک های نژاد سیاه سینه سفید (بر حسب سانتی متر)

 

علاوه بر نژادهای فوق الذکر تلاقی های بسیار زیادی در واریته های مختلف پدید آمده است که بسیار حایز اهمیت هستند. در حال حاضر بیشتر اردک های صنعتی کراس های نوینی با مشخصات اقتصادی و سرعت رشد بسیار عالی ‌هستند. یکی از این نمونه هاکراس X-11 است که در زیر به شرح می پردازیم.

 

 

5-3-8 کراس X-11

یکی ازسریع الرشدترین لاین های موجود در روسیه است. این لاین از تلاقی دو لاین 151×102 نژاد پکینی پدید آمده و دارای سرعت رشد بسیار بالائی است به طوری که در مدت 50 روز می توانند به 3 کیلوگرم برسند و راندمان غذائی شان 9/2: 1 است.

سن بلوغ آنها معمولاً از 200 روزگی آغاز می گردد. در اولین دوره تخم‌گذاری 115 تا 137 تخم می نهد. جوجه دهی این لاین 70 تا 72 درصد است. به علت جثه درشتی که می یابند، به ناچار فضای مورد نیازشان را باید بیشتر در نظر گرفت و درسنین 56 تا 150 روز گی در هر متر مربع سالن 3 اردک و در سنین 151 تا 180 روزگی در هر10 مترمربع 17 اردک بالغ را می گنجانند.

در آغاز تخم‌گذاری وزن اردک ماده تا 4 کیلوگرم می رسد و اردک نر در این سن حدود 800/4 کیلوگرم وزن می یابد.

 

گروه

هفته اول

دوم

سوم

چهارم

پنجم

ششم

هفتم

هشتم

پکینی

160

300

540

910

1300

1650

1950

2200

X-11 لاین

160

300

650

1100

1550

1950

2300

2550

جدول 9-4 مقایسه وزن جوجه اردک نژاد پکینی و لاین X-11 (بر حسب گرم)

 

 

5-3-9 نژاد دوکلر

موطن اصلی این نژاد شهر دوکلر از ایالت نرماندی است. ماده ها دارای پرهای قهوه ای یک دست بوده و تنها در جلوی سینه سفید رنگ می باشد. منقارشان بزرگ و تیره رنگ است.

وزن متوسط ماده ها 3 کیلوگرم است. اردک های نر دارای سری درشت و سبز رنگ هستند. در ناحیه چشم، خط سفید رنگی آنها را متمایز می نماید. دارای سینه ای فراخ و پشت پهن بوده و کلاً درشت اندامند. سینه آن ها سفید رنگ و بقیه قسمت های تنه به رنگ قهوه ای متالیک است. بال ها و گردنشان سبز برنزه بوده و وزن متوسط نرها 5/3 تا 8/3 کیلوگرم است.

میزان تخم گذاری اردک ماده سالانه 70 تا 90 تخم است. وزن تخم ها 80 گرم و رنگ آن ها خاکستری روشن متمایل به سبز است.

 

 

5-4 اردک های نژاد تخمگذار

5-4-1 نژاد دونده هندی Inihan Runner

موطن اصلی این نژاد نواحی جنوبی چین می باشد. شکل ظاهری آن کاملاً با نژادهای دیگر فرق می‌نماید. بدن آن ها کشیده و تقریباً عمود بر زمین است. پاها عقب قرار گرفته و خیلی جدا از یکدیگر است و به همین جهت هنگام راه رفتن شبیه به پنگوئن گام برمی‌دارد. از نظر رنگ پرها به سه سویه مختلف تقسیم شده اند: سفید، قهوه ای و برنزه. هرچند دارای رنگ‌های متفاوت هستند ولی فرم بدن آن ها شبیه به همدیگر است. همچنین پوست همه آن ها زرد رنگ است.

نامی که بر این نژاد نهاده اند چندان با واقعیت صدق نمی‌کند، زیرا نه منشأ هندی دارد و نه اینکه دونده خوبی است. البته نسبت به نژادهای دیگر اردک پر جنب و جوش بوده و اندام آن‌ها ریز و سبک وزن است. به طوریکه در سن سه ماهگی به 1240 گرم و در 6 ماهگی به 1940 گرم می رسد، در عوض تخم‌گذار بسیار خوبی است و سالانه حدود 260 تخم می‌گذارد.

وزن تخم آن ها نسبت به نژادهای دیگر کمتر است و به اندازه یک تخم مرغ متوسط 60 گرم است.

منقار آن ها پهن و بلند و زرد رنگ بوده و دارای سر کوچک و گردنی بلند و کشیده هستند. در مقابل بیماری‌های مختلف مقاومت بهتری نشان می‌دهند. در اکثر تلاقی ها برای بالا بردن درصد تخم‌گذاری اردک مادر این نژاد را شرکت می دهند. متأسفانه تاکنون نژاد تخم‌گذار دیگری که بتواند با دونده‌ هندی برابری نماید پدید نیامده است.

 

5-5 نژاد های دو منظوره

5-5-1 نژاد خاکی کامپبل Campbell (Khaki Drake)

در آخرین سال های قرن نوزدهم در کشور انگلستان نژاد جدیدی توسط آقای کامپبل به جهانیان معرفی گردیده که از تلاقی نژادهای دونده هندی، روئن فرانسوی و مالارد پدید آمده بود. این نژاد نو رسیده دارای گوشت بسیار لذیذ و در عین حال میزان تخم‌گذاری بالا بوده است. همین دو صفت برجسته به اضافه قدرت انطباق با محیط جدید این نژاد را خیلی سریع در جهان گسترده نمود، به طوری که هم اکنون در اقصی نقاط جهان با شرایط اقلیمی کاملاً متفاوت نمونه هایی از این نژاد را می توان مشاهده نمود.

ماده ها دارای پرهای سفید یک دست قهوه ای روشن خالدار می باشند. در مناطق مختلف جهان می توان آن ها را از قهوه ای بسیار تیره تا قهوه ای خیلی روشن(زرد) از یکدیگر متمایز ساخت.

معمولاً رنگ پرهای بال و پشت اردک ماده روشن تر از قسمت های دیگر اوست.

سر و گردن اردک های نر را پرهایی به رنگ برنز متمایل به سبز پوشانده و بقیه قسمت های بدن را پرهای قهوه ای مایل به خاکستری فرا گرفته است.

پاهای اردک های نژاد خاکی کامپبل زرد رنگ بوده و نسبتاً بلند است. به همین جهت بدن آن‌ها در تماس بسیار نزدیک با زمین نیست. بدن آن ها کشیده و سینه پهن و برجسته ای دارند. منقار آن ها سبز تیره متمایل به قهوه ای است. دم آن ها کوتاه بوده و اندازه سر و گردن این نژاد بسیار متناسب با سایر قسمت های بدن آن هاست .

در مرکز تحقیقاتی پرورشی «کوچینسکایا» (اطراف مسکو) که اختصاص به بررسی همه جانبه بر روی دو نژاد مهم اردک یعنی نژاد پکینی و نژاد «خاکی کامپبل» دارد، تاکنون مطالعات ارزشمند فراوانی صورت گرفته است. در این مرکز امکان آمیخته‌گری هر یک از این دو نژاد را به طور مجزا با یک نژاد محلی همان نواحی مورد بررسی قرار می دهند و تاکنون به نتایج جالبی از نظر خویش رسیده اند.

جدول زیر نتایج بررسی است که بر روی ابعاد مختلف اندام های این نژاد در مقیاس وسیع ( بر روی هشت هزار قطعه اردک نژاد خاکی کامپبل) در این مرکز تحقیقاتی صورت گرفته است.

 

موضوع

طول (بر حسب سانتی متر)

اندازه دور سینه

وزن

تنه

تنه و گردن

استخوان جناق سینه

ران

ساق پا

منقار

میانگین

6/27

1/47

6/13

3/11

0/7

7/6

0/40

6/2

حداکثر

0/31

0/51

0/16

0/13

0/9

0/8

0/45

3/3

حداقل

./25

0/43

0/11

0/9

0/5

0/5

0/35

3/2

میانگین

3/31

6/52

0/14

3/1

8/7

0/7

3/40

0/3

حداکثر

0/33

0/55

0/16

0/13

5/9

0/8

0/42

3/3

حداقل

0/29

0/50

0/12

0/9

0/6

0/6

0/38

8/2

جدول 10-4 اندازه اندام های مختلف اردک مادر نژاد خاکی کامپبل (بر حسب سانتی متر)

 

میزان تخم گذاری اردک ماده 2 تا 5/2 کیلوگرم است و میانگین وزن اردک بین 5/2 تا 3 گرم می باشد.

وزن زنده اردک ماده 2 تا 5/2 کیلوگرم است و میانگین وزن اردک نر بین 5/2 تا 3 کیلوگرم می باشد. جوجه اردک 65 روزه معادل وزنی معادل 3/1 تا 5/1 کیلوگرم دارد.

اردک های نژاد خاکی کامپبل بسیار پر انرژی و پرتحرک هستند. خیلی سریع خودشان را با محیط جدید منطبق نموده و با تغییرات جوی به سرعت سازگاری نشان می دهند. از گیاهان و موجودات ریز آبی به خوبی استفاده نموده و تغذیه می نمایند و در مقابل اکثر بیماری ها مقاومت بیشتری نشان می دهند.

استخوان بندی آن ها ظریف تر از نژاد پکینی است. گوشت آن ها نیز نسبت به گوشت نژاد پکینی خوشمزه تر و خوش خوراک تر می باشد.

طبق آزمایشات یکی از محققین روسی به نام شاپاوالف Shapavalov که پایان نامه دکترای خویش را بر روی نژادهای دو منظوره اردک نگاشته است، گوشت این نژاد دارای ترکیبات زیر می باشد:

میزان آب 5/76 درصد، چربی 7/3 درصد، پروتئین 9/18 درصد، خاکستر 9/0 درصد. وزن اردک ذبح شده 2/89 درصد (نسبت به زنده) است و میزان گوشت قابل استفاده آن 3/62 درصد می باشد.

 

5-5-2 نژاد ارپینگون Orpington

این نژاد در اثر تلاقی نژادهای روئن، ایلسبوری و دونده هندی توسط شخصی با ذوق و پر پشتکار به نام ویلیام کوک W.Clock در ناحیه ارپینگتون انگلستان پدید آمده است. همین شخص یک نژادگوشتی مرغ نیزبه همین نام به وجود آورده است که یکی از نژادهای خوب گوشتی می‌باشد. اردک نژاد ارپینگتون نه تنها از نظر کیفیت گوشت قابل توجه است، بلکه میزان تخم‌گذاری آن نیز دارای اهمیت است و بین 150 تا 180 تخم می گذارد. رکوردیست های این نژاد تا 200 تخم در سال می‌گذارد.

 

5-5-3 نژاد زرکالنایا Zercalnaya

نژاد زرکالنایا در مرکزتحقیقاتی «کوچینسکایا» که در حومه مسکو واقع است در اثر تلاقی‌های پیچیده بین اردک های محلی از یک طرف و نژادهای خاکی کامپبل و پکینی از سوی دیگر پدید آمده است.

این نژاد هم از نظر سرعت و هم از نقطه نظر تخم گذاری بسیار حائز اهمیت است. میانگین وزن اردک ماده 8/2 تا 3 کیلوگرم است و اردک نر وزنی معادل 3 تا 5/3 کیلوگرم دارد.

میانگین میزان تخم گذاری گله بین 150 تا 200 تخم در سال می باشد. وزن متوسط تخم 80گرم است. نژاد زرکالنایا دارای دم کوتاه، گردن متناسب و سر نسبتاً بزرگ و سینه ای فراخ و پشت پهن است. منقار نسبتاً پهن و تیره رنگ دارد و ساق پاها به رنگ پرتقالی است.

اردک ماده کاملاً به رنگ سفید شیری متمایل به کرم است و تنها در انتهای دم و بال ها چندین پر سبز تیره براق می‌درخشند.

اردک نر دارای سر و گردن سبز بسیار تیره متمایل به سیاه است. قسمتی از گردن و تمامی تن‌ را پرهای قهوه ای روشن متمایل به گلی پوشانده است. در ناحیه گردن حد فاصل پرهای سبز تیره رنگ و قهوه ای را پرهای سفید رنگی به صورت نواری نازک احاطه نموده است و نواحی زیر سینه و شکم را پرهای خاکستری پوشانیده است.

بر اساس‌آمار و ارقام ارائه شده از سوی « شاپاوالف» که قبلاً معرفی گردید گوشت نژاد زرکالنایا دارای ترکیبات زیر است:

میزان آب موجود در گوشت 5/73 درصد، چربی 6/4 درصد، پروتئین 9/20 درصد، خاکستر 1درصد می باشد. میزان گوشت قابل استفاده نسبت به وزن اردک ذبح شده 5/64 درصد می‌باشد.

در جدول شماره 11 نتایج حاصله از بررسی اندام های مختلف این نژاد را نمودار می سازد.

 

موضوع

طول بر حسب (سانتی متر)

اندازه دور سینه

وزن اردک (کیلوگرم)

تنه

تنه و گردن

استخوان جناق سینه

ران

ساق پا

منقار

 

O+

 

 

 

 

 

 

 
   

 


O

میانگین

2/30

0/46

0/13

5/11

85/6

3/6

9/42

3/3

حداکثر

0/32

0/56

0/15

0/13

0/8

0/47

0/47

7/3

حداقل

0/28

0/45

0/11

0/9

5/5

0/41

0/41

9/2

میانگین

3/28

3/52

0/15

6/11

7

0/43

0/43

4/3

حداکثر

0/30

0/55

0/17

0

8

0/45

0/45

7/3

حداقل

0/7

0/50

0/13

0/10

6

0/40

0/40

1/3

                       

جدول 11-4 اندازه اندام های مختلف نژاد زرکالنیا (بر حسب سانتی متر)

 

در مرکز «کوچینسکایا » میزان تخم گذاری گله را در چندین سال متمادی مورد بررسی قرار داده اند و به نتایج زیر رسیده اند.

 

 

میانگین وزن اردک مادر(کیلوگرم)

میانگین میزان تخم‌گذاری در طول پنج‌سال

جمع کل تخم گذارده شده توسط یک اردک

سال اول

دوم

سوم

چهارم

پنجم

91/2

4/153

1/174

1/138

6/134

5/126

7/726

جدول 12-4 میزان تخم گذاری نژاد زرکالنیا (بر حسب عدد)

 

لازم به توضیح است که نگهداری اردک مادر از سال سوم به بعد چندان مقرون به صرفه نیست و تنها در مراکز تحقیقاتی و اصلاح نژاد چنین کاری صورت می‌گیرد.

 

اردک های نیمه اهلی

پرورش این دسته از اردکها بعلت تولید کم و جثه کوچک چندان مورد توجه نبوده و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست.ولی بخاطر ترکیب رنگهای الوان درخشان که سطح بدنسان را پوشانیده و زیبائی خاص به آنها داده است،پرنده دوستان را تشویق به نگهداری و اهلی نمودشان کرده است.در این دسته نیز چندین نژاد معذوف را میتوان ذکر نمود.

 

1-کارولین caroline

این اردک بسیار زیبا دارای کاکلی آبی رنگ می باشد.سطح بدنش را پرهای رنگارنگ و درخشانی پوشانیده و نگهداریش بسیار مشکل است.موطن اصیلشان امریکایی شمالی و در بیشتر باغ وحشهای جهان و در مناظر متمولین اروپایی و امریکایی به عنوان کالائی زینتی مشاهده می گردد .

 

2-سارسل

اهلی نمودن اردک سارسل بسیار آسانتر از دیگر اردکهای نیمه اهلی و وحشی می باشد. میتوان از آن یک نژاد خوب گوشتی بوجود آورد و البته زحمت فراوان و پشتکار زیادی را باید تحمل گشت.گوشتش بسیار مرغوب و خوشمزه می باشد.

 

3- انتل

این اردک نیز زود پرورش پذیر است،زیبایی خاصی دارد و دم بلندی که او را از دیگر نژادها متمایز می گرداند.دارای واریته های زیادی است.

 

 

نگهداری،پرورش وجایگاه اردک

 

نگهداری و پرورش

با وجود شکل خاص زیست اردک (آب دوستی وسایرخواص مربوط (پرورش اردک دراغلب مناطق جهان معمول وامکان پذیر است ، بطوری که اردک یکی ازخوپذیرترین ومانوس ترین ماکیان شناخته شده است.

طبیعی است که همچون پرورش اکثر حیوانات اهلی مسایل مختلفی در امر پرورش اردک مطرح است که بتدریج زیر در عناوین لازم از نظر علاقه مندان خواهد گذشت.

 

جایگاه

بر خلاف سایر انواع طیور ، برای پرندگان آب دوست بخصوص اردک تهیه جایگاه های مفصل و رعایت دقایق ساختمانی چندان لازم نیست. همینقدر که اردک در کنار آبی نه چندان جاری و نه چندان راکد باشد و سر پناهی با یک لانه و گردشگاهی (به وسعت دو متر مربع برای هر اردک) داشته باشد ، نگهداری آن به سادگی امکان امکان پذیر است. اما نگهداری جوجه اردک مستلزم رعایت بعضی مسایل دقیق تر و حساستر است . که نکات مختلف آن به شرح زیر است:

قبلا کفته شد که اردک مادر خوبی نیست ، پس بهتر است تخم اردک های نطفه دار در ماشین جوجه کشی و یا زیر مرغ کرچ گذاشت . در اینجا فعلا در خصوص جایگاه و طرز نگهداری از جوجه اردک یک روزه تا بلوغ سخن خواهیم گفت . معذالک نگهداری جوجه اردک باید در ساختمانی گرم ، خشک و بدون نم و رطوبت صورت گیرد . همین قدر که ساختمانی دارای شرایط فوق باشد برای نگهداری و پرورش جوجه اردک مناسب است . سالن پرورش جوجه اردک باید حتما تهویه مناسب باشد ، بدون اینکه موجب سرما زدگی جوجه ها شود . لانه مادر قبل از ریختن جوجه ها باید تمیز و ضدعفونی شود . وقتی جوجه ها وارد می شوند باید لانه گرم باشد ، دانخوری ها و آبخوری ها در جای مناسب و بقدر کافی باشند . دستگاه مادر و سالن باید از روز قبل بکار انداخته شوند تا هم از سالم بودن دستگاه ها مطمئن شویم و هم سالن از قبل آماده گردد . برای روز اول حفاظ دستگاه مادر ، باید با خود دستگاه نیم متر فاطله داشته باشد و هر روز اندکی این فاصله زیا شود . چنانکه روز هفتم دیگر نیازی به آن نباشد . دلیل بکار بردن حفاظ دستگاه مادر آن است که جوجه حتی المقدور در روزهای اول به دستگاه مادر نزدیک باشند تا بتدریج که آشنا شدند ، خود بخود در صورت لزوم ، به دستگاه پناه ببرند و از سرما زدگی و ناراحتی های ناشی از آن در امان بمانند.

البته جوجه اردک ها را می توان از روز اول روی کف های توری و نرده ای یا بستر معمولی نگهداری کرد ولی بهتر است جوجه ها روی بسترهایی از جنس تراشه چوب ، خاک اره یا کاه خرد شده نگهداری شوند . هر نوع مادهای که بکار می رود باید کپک زده نباشد .

در هفته اول باید برای هر جوجه پنج صدم متر مربع (500 سانتیمتر مربع ) از کف لانه جاء در نظر گرفت . در هفته دوم هشت صدم متر مربع و در هفته سوم حدود یک دهم متر مربع برای هر جوجه باید جاء در نظر گرفت . چنانچه بخواهیم جوجه ها را فعلا در محیط های محدود نگهداری کنیم باید پس از هفته سوم سطح کف مورد نیاز را برای هر جوجه طی هفته ها آنقدر افزایش دهیم که در سنین هفت هفتگی برای هر جوجه لااقل 25/0 متر مربع فضا در نظر گرفته شود .

جوجه اردک ها وقتی به سن چهار هفتگی برسند ، دیگر به گرمای اضافی احتیاج نخواهند داشت . حتی در فصول گرم و یا در مناطق خشک و گرم فقط طی دو هفته یا سه هفته اول احتیاج به گرمای اضافی خواهند داشت . هر واحد دستگاه مادری که جهت جوجه بوقلمون و جوجه مرغ بکار می رود برای جوجه اردک نیز مناسب است . دستگاه های برقی ، گازی ، نفتی ، هیزمی و حتی زغالی نیز برای جوجه اردک ها مناسب است . لامپ های مادون قرمز برای نگهداری گروهای کوچک جوجه اردک عالی هستند . برای هر 30 جوجه اردک یک لامپ مادون قرمز کافی است . دستگاه مادری که برای هر تعداد جوجه مرغ اختصاص دارد برای نصف آن مقدار جوجه اردک کفایت می کند . بدین نحو که برای هر جوجه اردک بین 84 الی 90 سانتیمتر مساحت در دستگاه مادر لازم است .

در هفته اول باید حرارت دستگاه مادر بین 5/29 تا 32 درجه سانتی گراد باشد و سپس طی هفته های بعد ، هر هفته حدود 5/2 درجه سانتی گراد کم شود . رفتاره جوجه ها بهترین معرف وضع حرارتی دستگاه است . چنانچه حرارت بسیار بالا باشد ، جوجه ها از منبع حرارتی دور می شوند . حرارت بیش از حد روند افزایش وزن را کند می سازد و همچنین موجب کند شدن رویش پر در جوجه ها می شود . وقتی ، بر عکس ، حرارت محیط دستگاه پایین تر از حد مناسب باشد ، جوجه ها زیر دستگاه روی هم می ریزند و یا شاید در کنار و گوشه های دستگاه گرد می آیند . وقتی از دستگاه مادر سقفی استفاده می کنیم یک لامپ معمولی جوجه ها را متوقف می سازد . اما اگر یک لامپ مادون قرمز بکار رود ضمن اینکه حرارت لازم تعمین می شود نیازی برای لامپ روشنایی نخواهد بود . وقتی که حرارت دستگاه مناسب و کافی باشد جوجه ها به نحو متعادل در محوطه مادر پخش می شوند و از دانخوری و آبخوری به طور عادی استفاده می کنند . در تمام اقات باید آب تمیز و بهداشتی در اختیار جوجه باشد ، بدین منظور می توان از آبخوری معمول و یا خودکار استفاده نمود . همیشه آبخوری ها باید روی سکوهای نرده ای و با ساخته شده از طوری فلزی و یا روی پنجره های دهانه فاضلاب محوطه مادر قرار گیرد . بدین ترتیب آب ، هنگام مصرف روی بستر نخواهد ریخت و بستر همواره خشک خواهد ماند . ساختمان آبخوری باید چنان باشد که جوجه نتواند وارد آن شود . آبخوری ها را باید هر روز تمیز کرد . وقتی سن اردک به حدی رسید که بتواند تغییرات جوی را تحمل کند ، به گردشگاه و یا محوطه ای حیاط مانند نیاز دارد . جوجه اردک ها در سنین 4 هفته گی به سهولت می توانند از گردشگاه استفاده کنند ، مگر اینکه هوا سرد باشد . بعضی اردک داران حرفه ای ترجیح می دهند در سن 5 هفته گی حوز و یا برکه ای برای اردک های جوان خود تهییه کنند . تعدادی از پرورش دهندگان فوایدی برای شنا کردن اردک قایل هستند اما دلیل مناسبی در تایید نظر خود ارایه نمی دهند . یکی از پرورش دهندگان با تجربه (آقای سید مفیدی ) معتقد است که اگر اردک های گوشتی آب برای شنا کردن داشته باشند ، پر آنها بسولت کنده می شود . به هر حال چنانکه قبلا نیز گفته شد اردک و سایر پرندگان آ ب دوست را بدون آب برای شنا کردن نیز می توان به هیچ گونه اشکالی پرورش داد .

همچون سایر ماکیان اردک ها نیز ممکن است دچار عارضه نوک زدن و پر کندن شوند . به محض مشاهده این عادت نا مطلوب باید فورا فضای بیشتری در اختیار آنها قرار گیرد . گاهی برای رفع آن احتیاج به چندین نوع خواهد بود . یعنی با نوک چین معمولی یا برقی قسمتی از نوک فوقانی ، به طوری که با سوراخ های بین فاصله کافی داشته باشد چیده خواهد شد.

 

 

 

معمولا معیار پیشرفت و شاخص سطح زندگی مردم کشورهای مختلف را می توان از روی چگونگی تغذیه و بخصوص میزان پروتئین مصرفی انها سنجید.پروتیئن حیوانی بعلت داشتن اسیدهای آمینه لازم و عنوان محرک رشد،اثر مهمی در ترمیم بافتها و سلامتی و سرحالی موجودات زنده و کلا رشد بدن دارد.کمبود این نوع پروتئین سبب عدم تعادل دستگاه عصبی گشته و عقب ماندگی فکری ورنجوری و ضعف جسمی را درانسان پدید می اورد و مقاومت بدن در مقابل بیماریهای عفونی کاهش می دهد.

طبق گزارش ارائه شده از سوی بخش کشاورزی سازمان ملل(F.A.O)کشور ایران از نظر مصرف گوشت در ردیفهای آخر قرار گرفته است و این دقیقا در حالیست که میهن ما مکان بسیار مناسبی برای پرورش طیور می باشد.

از سوی دیگر جمعیت ایران به سرعت افزایش می یابد(به طور متوسط سالی یک میلیون نفر بر جمعیت کشور افزوده می شود)اگر رشد جمعیت بر همین سرعت ادامه یابد و تولید پروتئین حیوانی در همین سطح بماند مطمئنا فاجعه سوء تغذیه هم میهنان ما را تهدید خواهد نمود به همین جهت باید در فکر رفع این کمبود برآمده و سطح تولید را افزایش داد.

ناگفته نماند که میزان مصرف گوشت طیور در تهران بیش از 40% از کل گوشت کشور را تشکیل می دهد و با افزایش بی رویه جمعیت این شهر در آینده نه چندان دور باید انتظار داشت که این رقم به 60% از کل میزان مصرف گوشت طیور کشور برسد.

پرندگانی برای تولید گوشت پرورش داده می شوند عبارتند از انواع : مرغ،بوقلمون،غاز و اردک.

متاسفانه در بیشتر کشورهای عقب نگه داشته شده تا سخن از گوشت طیور می رود همه به فکر گوشت مرغ می افتند و اکثر مردم فرهنگ مصرف گوشت پرنده دیگری را نیاموخته اند در حالی که براحتی می توان به نسبت شرایط اقلیمی هر منطقه یا سرمایه گذاری ، برنامه ریزی و مبادرت به پرورش سایر پرندگان نمود و قسمت اعظم گوشت ان ناحیه را تامین نمود.

در میان کلیه طیور شاید اردک از جمله پرندگانی باشد که نگهداری و پرورش آن آسان تر از سایرین می باشد و ثمراتی که از این راه عاید پرورش دهنده می گردد خیلی بیشتر از دیگر رشته هاست.البته به قدرت پرورش اردک در نواحی آسیای شرقی از گسترش و رواج آن و به خصوص شکل گیری صنعتی آن در اروپای غربی دیر زمانی نمی گذرد . و در همین مدت کوتاه باتوجه به فراوردهایی که پرنده مزبور تولید می نماید می توان به جرات ادعا نمود که پرورش اردک با سرعت و دامنه ی بسیار وسیعی در بین دامپروران رواج یافته و سرمایه گذاری زیادی در این زمینه صورت گرفته است.علت اصلی این نوع گرایش به پرورش اردک تنها به خاطر سهولت پرورش و کبود بیماریهای مسری و خطرناک ، سرعت رشد سریع و در صورت پرورش اصولی و علمی و بالا بودن کیفیت گوشت ان است.همین محاسن باعث گردیده است که در بعضی کشورها (مانند لهستان)پرورش اردک بیش از سایر طیور مورد توجه قرار گیرد.

همانگونه که ذکر گردید رشد اردک بسیار سریع و چشم گیر است.بطوریکه با رعایت رژیم غذایی مناسب و قوی می توان در مدت 2 ماه وزن یک پرنده به 5/2 کیلوگرم رساند.میزان تخم گذاری این پرنده در بعضی از نژادهای تخمگذار بسیار قابل ملاحظه است و در پاره ای از موارد حتی به 300 تخم در سال می رسد.

پرورش اردک معمولا در نواحی معتدل و پر باران که دارای آب بندانهای طبیعی باشد بهتر و اقتصادی تر است در ایران چنین مناطقی را می توان در استانهای گیلان،مازندران و گلستان یافت.در اکثر کشورهای اروپایی به خصوص در کشورهای اروپای شرقی پرورش اردک با موفقیت بسیار چشمگیری همراه بوده است.

در حال حاضر بیش از 45% از گوشت طیور مصرفی در کشور لهستان به گوشت اردک اختصاص دارد.در کشورهای رومانی,مجارستان،بخش اروپای شوروی،چکسلواکی و آلمان شرقی پرورش اردک بسیار رایج گشته و سرمایه گذاری هنگفتی جهت گسترش این رشته و دامپروری صورت گرفته است.

این گرایش جدید به سوی رورش صنعتی اردک در کشورهای اروپایی شرقی که مدتیست به اروپای غربی سرایت نموده ناشی از زود رسی اردک و مراقبت کمتر از آن در دوران پرورش،مقاومت آن در برار اکثر بیماریهای طیور ، خرج مختصر احداث جایگاه و مصرف کمتر غذایی که انسان دارد می باشد.

با جمع بندی مطالب فوق الذکر می توان نتیجه گرفت که:پرورش اردک به عنوان منبع کاملا مطمئن، با ارزش و در عین حال کم هزینه است.

تغذیه اردک

 

اردک پرنده ای است پر خور و حریص، بخصوص وقتی که به سن ورود به چراگاه برسد و بتواند در کنار برکه ها سر کند، علاوه بر خوردن علوفه و سایر روییدنی ها ، حشرات و کرم ها و جنبنده های دیگر، غذایی که پرورش دهنده در اختیارش می گذارد ولع و به اتمام وکمال می خورد. جوجه اردک ها نیز بر خلاف جوجه های سایر انواع ماکیان از همان روزهای اول زندگی میل شدیدی به خوردن نشان می دهند.

چنانچه موسسات دان سازی پیش دانه (starter feed) مخصوص اردکرا ساخته و آماده داشته باشند ، در غانصورت چنین دانی برای چند هفته اول زندگی بسیار مناسب تر خواهد بود . در غیر این صورت و چنانچه امکان داشته باشد می توان از پیش دانه مخصوصجوجه مرغ به شکل پلت های ریز یا نیمه اماج در دو هفته اول زندگی جوجه اردک استفاده کرد . برای جوجه اردک پلت ترجیح داده می شود ، زیرا اتلاف دان بدین شکل کمتر است و اصولا ضریب تبدیل دان نیز به صورت پلت مناسب تر است . ولی هنگام کاربرد پیش دانه جوجه مرغ ، برای جوجه اردک ، توصیه می شود که دان مزبور فاقد هرگونه دارو باشد ، زیرا ممکن است به جوجه اردک ضرر برساند . اصولا کاربرده درمان دانه (medicated) در جوجه اردک متداول نیست .

علیرغم اینکه گاهی کوکسیدیوز (اسهال خونی) در بعضی از گله ها مشکلاتی بوجود می آورد ، معذالک می توان گفت که کوکسیدیوز در اردک مسئله خطرناکی بشمار نمی رود و بکار بردن کوکسیدیو استات در غذای جوجه اردک لزومی ندارد . با توجه به نکات فوق پیش دانه ای که دارای 22% پروتئین باشد برای جوجه اردک در دو هفته اول زندگی مناسب است . از هفته سوم جیره ای با 15 تا 18 درصد پروتئین کافی خواهد بود و این جیره را حداکثر تا سن 8 هفته گی می توان بکار برد . از 8 هفته گی تا هنگام عرضه به بازار جیره هایی مشابه فرمول رشد دانه مرغ ، برای اردک مناسب است . اما تهیه دان از موسسات سازنده دان همه جائ و برای همه اردک داران موثر نیست . در این صورت می توان از تجربه اردک داران مجرب بهره گرفت . بعضی از پروش دهندگان اردک به عنوان پیش دانه ، مخلوطی از سبوس نرم ، پودر شیر و آرد بعضی دانه ها (ذرت) خمیر مانند می سازند و برای تغذیه جوجه اردک ها تا 8 هفتگی بکار می برند . گاهی یونجه و سایر علوفه خورد شده را نیز در این مخلوط می ریزند و با هم جلوی جوجه اردک می گذارند

وقتی به اردک ها غذای دستی داده می شود ، افزودن مختصری سنگریزه خورد شده غیر قابل حل در آن نباید فراموش شود . وجود این سنگریزه ها در سنگدان جهت خورد و آسیاب کردن دانه ها و مواد سفت ضروری است . البته اردک ها چرنده گانه خوبی نیستند ولی چنانچه بخواهیم آنها را بیش از هفت هفته نگهداری کنیم بهتر است که آنها را از چهار هفتگی وارد چراگاه نماییم.

چنانچه اردک را برای تولید گوشت پرورش می دهیم ، با توجه به میزان پروتئین مورد لزوم در غذا برای سنین مختلف که در مطالب بالا اشاره شده ، می توان برای اردک از روز اول تولد تا زمان عرضه به بازار بر اساس فرمول های ساده زیر غذا تهیه نمود.

نباید فراموش شود که در این سنین باید همیشه در دانخوری اردک ها دان بقدر کفایت باشد . به عبارت دیگر در همه اوقات باید دان در دسترس اردک قرار گیرد.

در هفته اول می توان جیره ای به شرح زیر تهیه و در اختیار جوجه اردک قرار داد:

سبوس گندم 50 درصد

سبوس برنج یا زبره گندم 30 درصد

ذرت 10 درصد

بازمانده سبزی یا علوفه خرد شده 8 درصد

شن ریز 2 درصد

از این دان یا جیره های مشابه باید روزی 4 الی 5 بار به جوجه اردک خوراند.

از هفته دوم تا هشتم و حتی تا هفته دوازدهم (حداکثر زمان عرضه به بازار) می توان از فرمول زیر یا جیره هایی مشابه آن استفاده کرد:

سبوس گندم 50 درصد

آرد ذرت 15 درصد

سبوس برنج یا زبره گندم 15 درصد

آرد گوشت یا موادی مشابه آن 5 درصد

باز مانده سبزی یا علوفه سبز 12 درصد

شن ریز 3 درصد

از دان فوق روزی 3 الی 4 بار به جوجه اردک و هردک جوان می دهند. همزمان ، باید آب بیشتری در اختیار اردک قرار گیرد .

در جدول زیر ، میزان مصرف دان در سنین مختلف تا 8 هفتگی ، وزن های متعارف سنین مزبور ، همچنین ضریب تبدیل غذا طی این سنین به نسبت وزن ، در اردک های نژاد پکین (چینی ) بعنوان نمونه ارائه میشود:

 

سنین بر حسب هفته

وزن بر حسب گرم

مقداردان مصرف شده بر حسب گرم

طی هفته

مصرف افزایشی

غذای مصرفی به وزن بدست آمده

1

372

5/226

5/226

83/0

2

761

743

5/969

27/1

3

1350

1155

5/2124

57/1

4

5/1816

1155

3580

81/1

5

2324

1481

4761

05/1

6

2804

1617

6378

27/2

7

3153

1753

7968

56/2

8

5/3415

5/1535

9667

83/2

 

اقتباس از مطالعات انجام شده در دانشگاه کرنل

 

 

تغذیه اردکهای تخم گذار

در این زمینه ، به خصوص در واحدهای کوچک اردک تخم گذار،هندی ها تجربیات قابل ملاحظه ای دارند.لذا از منابعی که بر اساس این تجربیات دستورالعمل هایی برای اردکهای تخم گذار تهیه کرده اند استفاده می کنیم.فشرده ی این رهنمودها در تغذیه اردک تخم گذار در زیر ارائه می شود:

 

 

 

تغذیه اردک در چراگاه یا کنار برکه

پرورش اردک تخم گذار به طور کلی از بسیاری جهات به خصوص در شرایط اقلیمی کشور ما به صورت 100% صنعتی موثر نیست زیرا در محیط محدود و تعداد متراکم با توجه به اینکه اردک پرنده ی خور خوری است ،تامین دام ،بویژه مواد اولیه،به هیچ وجه مقرن به صرفه نخواهد بود.بهترین کار آن است که جوجه اردکها را برابر راهنمایی که در مباحث قبل آمد به سن هشت هفتگی رساند و آنگاه تا سن 5/6-6در کنار برکه ها (در صورت وجود)،آبراه،شالیزارها و یا در چراگاه ها و باغ ها رها ساخت تا دان و غذای خود را بیابند.این سن در حقیقت آغاز تخم گذاری است،لذا باید شب ها اردکها را حتما گردآوری و به داخل حیاط خانه(روستایی یا غیر آن)و در گوشه ای که به منظور تخم گذاری در نظر گرفته شده است نگهداری کرد.صبح پس از گردآوری تخم ها،مجددا اردکها به چراگاه ها،برکه ها و یا مناطقی که دارای مانداب هستند و یا به پهنه ی پی دروهای مزارع راهنمایی می شوند تا غذای مورد نیاز خود را از این منابع طبیعی دریافت کنند.

دانه های بازمانده پس از درو انواع غلات و سایر رسیدنی ها،در حقیقت مواد هیدروکربن مورد نیاز اردکها را تامین می کند و حلزون ها،کرم های خاکی،حشرات و نوزادهای انها و در بعضی مناطق ماهی های غیر قابل مصرف موجود در کنار رودخانه های بزرگ و کوچک نیاز پروتئین آنها را برآورده می سازد. در اینگونه پرورش بسیار کم خرج و داغلب بی خرج اردک تخم گذار،طبعا اردکها در پی یافتن بازماندهای پی درو مزارع دسته جمعی از جایی به جای دیگر می روند البته در بسیاری از کشورها از جمله کشور ما ایران مراتع،چراگاه ها و مزارعی که پی درو آنها حاوی علوفه و رویش های مرغوب باشد کمیاب است.

 

تغذیه در شیوه پرورش متراکم

تغذیه اردک به طور کلی،به خصوص در اردکهای بالغ و تخم گذار با غذاهای نرم(اماج)و خشک به هیچ وجه توصیه نمی شود،زیرا اردک به خاطر شکل خاص نوکش مقدار قابل ملاحظه ای از این غذای گران قیمت را اتلاف می کند.در این روش طبیعی است که در حقیقت اردک به صورت صنعتی نگهداری می شود؛طبعا جیره خذایی لازم برای حیوان باید حساب شده و اقتصادی باشد. به خصوص چنان چه بخواهیم اردک مادر پرورش دهیم این دقت باید باز هم بیشتر شود.موادی که برای تغذیه دستی اردک،در این روش توصیه می شود عبارت است از : سبوس گندم،زبره گندم،سبوس برنج،آرد ذرت،پودر گوشت(پودر بقایای کشتارگاههای دام و طیور)،آرد جو ،بازمانده سبزیها و یا علوفه سبز خرد شده به عنوان راهنما چند فرمول عملی به شرح زیر ارائه می شود:

 

فرمول غذایی اردک تخم گذار معمولی:

از هشت هفتگی به بعد

سبوس گندم 30%

سبوس برنج 30 تا 40%

آرد ذرت 25 تا 30%

کنجاله(تخم آفتاب گردان و سایر دانه های روغنی مشابه) 5 تا 10%

سنگ آهک خرد شده 1 تا 5%

مکمل ویتامینی و مواد معدنی (حداکثر) 5/0

 

غذای اردک مادر هنگام تخم گذاری:

سبوس گندم 30%

سبوس برنج 20%

آرد ذرت 30%

کنجاله ها(تخم آفتابگردان یا سایر دانه های روغنی مشابه) 10%

پودر استخوان 5/0

سنگ آهک خرد شده 5%

مکمل ویتامین و مواد معدنی(حداکثر) 5/0

 

بر این فرمول شیر چربی گرفته باید آنقدر داخل شود تا مخلوط به 100% برسد. این مخلوط یعنی جیره غذایی اردکهای تخم گذار معمولی و اردکهای تخم گذار مادر می تواند و باید براساس مقدار و قیمت مواد موجود در منطقه پرورش اردک،تغییر یابد یا کم یا زیاد شود.

در صورتی که دسترسی به موسسات دام سازی که غذای فرموله ی تجارتی مخصوص اردک تخمگذار معمولی و اردک مادر تهیه می کند آسان باشد،توصیه میشود که بریا رادکهای مادر از این فراوردها استفاده شود و برابر دستورالعمل موسسه سازنده در اختیار اردک قرار گیرد.

در صورتی که دستور خاصی وجود نداشته باشد دام به هر ترتیب که تهیه شود بهتر است که روزی حداکثر 3 بار اردکها تخم گذار اعم از مادر یا معمولی داده شود.

غذای اردک تخم گذار و مادر باید چنان ساخته شود که میزان پروتئین آن حدود 15% و میزان انرژی قابل هضم آن حدود 2600 کیلو کالری باشد.چنین جیره ای مطابق تجارت دانشمندان هندی جیره ای است بسیار سودمند از نظر تولید تخم در روش های پرورش محدود و متراکم.

در پرورش اردک چه در روش آزاد و چه در روش متراکم و محدود باید نکات زیر به درستی رعایت شود:

به محض اینکه جوجه اردکها گرم خانه آورده شوند باید به قدر کافی آب تازه و تمیز در تعدا کافی آب خوری در اختیار آنها قرار گیرد.

غذای پودری و یا پلتی استارترها باید در دان خوریهای کم عمق ریخته شود.

دان و به طور کلی غذای اردک هرگز نباید بدون آب داده شود به عبارت دیگر باید در کنار هر دانخوری یک دستگاه آبخوری قرار گیرد.

اردکها باد در سن هفت الی هشت هفتگی به مقدار کافی و فراوان غذا در دسترس داشته باشند.

در صورتی که از غذای پلتی استفاده می شود باید روزانه 2 بار ، هر بار 15 الی 20 دقیقه غذای کافی در اختیار اردکها باشد،معمولا صبح زود یا بعد از ظهر نزدیک غروب ، برای دان دادن مناسب تر است.

مقدار مصرف دان بر حسب نژاد،وزن،میزان تولید تخم و مقدار علوفه و سبزی قابل دسترسی تفاوت می کند معمولا نژاد خاکی (کاکی)کمپ بل تا سن12 هفتگی تا حدود 7 تا 8 کیلو دان مصرف میکند .وقتی به مرحله کامل تخم گذاری وارد شود ، مصرف دان روزانه برای هر قطعه اردک خاکی کمپ بل بین 150 تا 230 گرم متفاوت خواهد بود.

نژاد گوشتی چینی (پکین) تا سن 7 هفتگی حدود 8 کیلو گرم دان مصرف می کند.

بر اساس آخرین اطلاعات بدست آمده دان اردک های گوشتی تا سن 2 هفتگی باید دارای 20 تا 22% پروتئین و معادل 2800 تا 3000 کیلو کالری بر کیلو گرم دان انرژی باشد،از 3 هفتگی تا مرحله ی کشتار دان مصرفی نباید کمتر از 17 تا 20% پروتیئن و 3000 کیلو کالری بر کیلوگرم دان انرژی داشته باشد.

تمام فرمول های غذایی باید به قدر کافی مکمل ویتامینی و مواد معدنی داشته باشند .غذایی که نیاسین آن نارسا باشد در اردک به خصوص در اینگونه شیوه پرورش موجب بروز عوارضی در پا و در نتیجه لنگش می شود.

اردکها نسبت به آفلاتوکسین حساس هستند و میزان آفلاتوکسین دان در اردک باید زیر 03/0ppm باشد.

 

بیماری های اردک

 

بیماریهای ویروسی

 

1)نیو کاسل Newcastle disease

بیماری نیو کاسل یکی از حادترین و مسریترین بیماریهای دستگاه تنفسی می باشد.این بیماری می تواند در مدتی کوتاه تمام گله را نابود نماید.عامل بیماری نیوکاسل،ویروسی از دسته میکزو ویروس است که قادر به جمع کردن گلبولهای سرخ پرنده می باشد.این ویروس نسبتا مقاوم بوئه ومی تواند در مدتی طولانی در محیطی با دمایی بین 10 تا 30 درجه سانتی گراد زندگی نماید.

ویروس نیوکاسل همراه با ترشحات لوله های تنفسی و مدفوع پرنده آلوده در محیط انتشار می نماید و اگر در جریان باد شدید قرار گیرد قادر است تا به مزارع پرورشی اطراف نیز منقل گردد.

بیماری نیو کاسل می تواند به 4 شکل بروز نماید:

شکل حاد،نیمه حاد،مزمن و بدون نشانی.

 

2)بیماری سینوسی اردک

(سرما خوردگی در بین اردکها)

عامل بیماری ویروسی ای است که باعث التهاب قسمت فوقانی مجرای تنفسی می گردد.این ویروس در مقابل پینی سیلین و استرپتومایسین بسیار مقاوم است.همچنین حرارت پایین را به خوبی می توند تحمل نماید.در مقابل مواد ضدعفونی کننده بسیار حساس است و فورا نابود می شود.محلول3% یدور سدیم و یا محلول 3%فنل می تواند براحتی انها را از بین ببرد.در حرارت 60 درجه نیز خیلی سریع از میان میبرد.

اردکها از اولین روز تولد تا سن 45 روزه گی مستعد ابتلا به این بیماری هستند و در سنین بالا این بیماری کمتر دیده شده است.

 

3)بیماری آبله fow1 pox

بیماری آبله در اردک با آنچه در مرغ وجود دارد متفاوت است.ویروس آبله مرغ نمی تواند اردک را آلوده نماید.عاملین انتقال ویروس آبله به طور کلی حشرات هستند و به خصوص پشه گونه هاییو انوفل مهترین نقش را در انتقال بیماری بازی می نمایند .ویروس آبله اساسا قادر به نفوذ از اره پوست سالم نیست وتنها می توناد از طریق خراشهای جلدی پدید آید و یا بوسیله نیش پشه ها به داخل بدن منتقل گردد.معمولا پشه تا مدت 1 ماه پس از آلودگی به ویوروس آبله می تواند بیماری را انتقال دهد.

بیماری آبله درطیور به 3 شکل بروز می نماید:

1-پوستی(جلدی)

2-دهانی(مخاطی)

3-مختلط

نوع ویروس هر یک از این اشکال متفاوت است.

 

4)طاعون اردک

از خطرناکترین بیماریهای اردک است.عامل آن ویروسیست که باعث تلفات سنگین در گله می گردد.تلفات آنچنان سریع صورت می گیرد که پرورش دهنده را قافل گیر می کند.گاهی اوقات تشخیص آن(بعلت سرعت گسترش بیمار و تلفات زیاد)با بیماری نیوکاسل یا تورم ویروسی کبد اشتباه می گردد.

یکی از مشخصات کاملا انحصاری برای این بیماری بدرآمدن (شق شدن)آلت تناسلی اردک نر بالغ است.اردکها مبتلا به طاعون دچار اسهال سبز رنگ و آبکی گشته و پلکهایشان متورم و چسبیده بهم شده و ترشحات فراوانی از چشم ها و بینی سرازیر می گردد.اردکها مبتلا بعلت عدم تعادل بدن و سرگیجه شدید قادر نیستند برروی پا بایستند ،در نتیجه بر روی زمین نشسته و بالهای خویش را به اطراف باز می کنند.

 

5)تورم ویروسی کبد

یکی از خطرناکترین بیماریها ی کشنده جوجه اردکها زیر 1 ماه است که گاهی اوقات تلفات گله را تا 90% می رساند.هر چه سن اردک کمتر باشد امکان ابتلای آن بیشتر است.این بیماری معولا بیشترین تلفات را تا 20 روز اول زندگی بر ج.جه اردکها وارد می سازد.پس از یک ماهگی جوجه ها مقاومت شدیدی در مقابل بیماری از خود بروز می دهند.

تورم شدید کبد که با ضعف کلی بدن،بی اشتهاهی،چمباتمه زدن و تلوتلو خوردن ونهایتا مرگ جوجه همراه است مشخصه این بیماری است.

بر روی کبد لکه های خون کاملا مشهود است و طحال مشهود است و طحال نیز متورم می شود.تنها راه پیشگیری مایه کوبی بوسیله واکسن می باشد.

 

بیماریهای حاصله از تک یاخته ایها

 

1)بیماری کوکسیدیوز(اسهال خونی)

یکی از مهمترین بیماریهای رایج در بین اردکهاست.دوره تکامل انگل به 2 طریق جنسی و غیر جنسی صورت می پذیرد عامل بیماری در تمام طیور اگرچه دارای یک خانواده است ولی در گونه های مختلف متفاوت است.از علائم مشخصه کوکسیدیوز،چرت زدن،پژمردگی و جمع شدن اردکها مبتلا.پایئن آمدن میزان تخم گذاری و بروز اسهال خونی است.

ثابت گردیده که وجود ویروس بیماری مارک،باعث ازدیاد حساسیت اردک کوکسیدیوز میشود.بهمین جهت حتما باید در روزهای اول زندگی واکسن بیماری مارک ار مایه کوبی نمود.

 

2)بیماری لوکوسیتوزون

عامل بیماری تک یاخته ایست که در گویچه های سرخ به سر میبرد،واز خانواده کولیکوئیدهاست.صورت حاد بیماری همراه با تلفات بسیار سنگینی است.

از علائم بیماری بزرگ شدن کبد وطحال و خونریزی داخل عضلات و روده هاست.انگل بیماری لکوسیتوزون در گویچه های سرخ و یا داخل پلاسما رشد ونمو می نماید.دوره بیماری 3 تا 4 روز است.

از علائم ظاهری آن صداهای تنفسی و لاغری شدید و از علائم داخلی /ان تورم بیش از حد کبد و طحال است.در بیشتر مواقع نشانی ها غالبا مبهم می باشند ولی صدای شدید تنفس اگر همراه با بزرگ شدن کبد باشد مشخص کننده بیماری لکوسیتوزون است.

 

 

 

 

 

 

 

بیماریها عفونی

1)پاراتیفوئید اردک

عامل اصلی بیماری سالمونلاتیفی موریوم و سایر سالمونلاهاست.این بیماری در اردک بسیار متداول بوده و به خصوص در جوجه اردکها کاملا شایع است.اردکهای بالغ مقاوم بوده و حالت ناغل را دارند.میکروب سالمونلا معمولا در روده ها جایگزین گشته و باعث کم اشتهاهی جوجه ها شده و عطش آنها را افزایش می دهد نهایتا منجر به اسهال سفید می گردد.تنها روش قطعی تشخیص بیماری آزمایش میکروبی آنست.در جوجه ها تلفات تا 35%می رسد و در ادرکهای بالغ حداکثر 10% تلفات گزارش شده است.ولی به طور کلی اردکهای بالغ مقاوم هستند.

این بیماری از طریق تخم اردک آلوده به میکروب سالمونلا براحتی میتواند جنین را در روزهای ششم تا دهم نابود نماید.به هنگام تشریح کالبد،می توان از رنگ پریدگی کبد و کلیه بروز بیماری را مشخص نمود.به خصوص اگر این رنگ پریدیگی همراه با تورم کیسه صفراء باشد.

 

2)پاستورلز اردک

بیماری عفونی بسیار حادیست که در بین اکثر پرندگان و اشکال مختلف شایع است.بطورکلی عامل بیماری وبا پاستورلا مولتوسیدا است.این بیماری با عفونت خون ظاهر می شود.عامل بیماری از طریق خون به همه ارگانهای مختلف بدن نفوذ می نماید.در شرایط طبیعی،عامل بیماری مقاومت کمی دارد و حداکثر بین 15 تا 30 روز در فضولات و بستر زنده میماند.

 

3)کلی باسیلوز

در مناطق پر باران و فصول سرد سال بیماری کلی باسیلوز در بین اردکها به صورت سپتی سمیک بروز می نماید.میکروب این بیماری بطور طبیعی و غیر فعال در روده اردک و سایر پرندگان موجود است.هنگامی که بدن در اثر ابتلا به یکی از بیماریها(به خصوص تنفسی)ضعیف می گردد و یا اینکه در اثر عدم مدیریت محیط پرورش نامطلوب می شود،در آن حالت یکی از اشکال حاد سپتی سمی پدید می آید که باعث تلفات شدید در میان گله اردک می شود.

 

4)عفونت خونی اردک

این بیماری توسط نوعی پاستورلا پدید می اید.تلفات شدیدی دارد و در مواردی تا 75% می رسد.جوجه اردکهای یک ماهه تا دو ماهه بیشتر به این بیماری حساس هستند.از علائم این بیماری اسهال سبز رنگ،عدم تعادل بدن ،ترشحات شدیدی چرکین بینی و چشم و بی اشتهائیست.کبد متورم گشته و غشاء زرد رنگی آنرا احاطه می نماید.لخته های خون بر روی پرده های سروزی احشاء بطنی دیده می شود.

 

بیماری قارچی

بیماری اسپرژیلوز

مرطوب بودن همیشگی بستر ومحل زندگی اردکها باعث گردیده است تا بیماری آسپیرژیلوز از امراض متداول آنان بحساب آید عامل بیماری قارچیست از نوع اسپیرژیلوس بنام این بیماری مختص نواحی گرمسیر و رطوبتی میباشد وبهترین شرایط برای رشد وتکثیر این قارچ حرارت معتدل همراه با رطوبت زیاد است .

آغاز بیماری با تنگی نفس وفلجی وتشنج همراه است چشمها متورم گشته ورسوب پنیری شکلی در کیسه چشم دیده میشود دوره بیماری نزدیک به یک ماه میباشد تعداد تلفات حدود 10% بوده ولی میزان ابتلاء در یک گله بین 5 تا 20% است.در مواردی بیماری شدت یابد به 50% نیز می رسد .بی اشتهایی و ژولیدگی و لاغری از خصوصیات این بیماری در حالت مزمن است.زود به هنگام کالبد شکافی دانه های پنیری شکلی بر روی احشاء اردک بیمار دیده می شود.

 

بیماریهای انگلی

اردکها بعلت شکل خاص تغذیه و پرورش،بیشتر از سایر طیور مبتلا به انواع بیماریهای انگلی می گردند. زیرا غذای اردک هایی که بصورت سنتی پروش داده می شوند معمولا از حلزون ها و ماهیهائیست که اکثرا میزبان واسطه کرم های پهن هستند .بعضی از این کرم ها به شدت بیماری زا می باشند و باعث تلفات شدیدی در بین گله اردک می شوند .گروی دیگر از این کرمها به نوعی هم زیستی مسالمت آمیز با اردک ها اکتفا نموده و چندان آزاری به بدن نمی رسانند .

بطور کلی در مناطق مختلف کره زمین شکل بیماری ، نوع میزبان و گونه کرم با نقاط دیگر متفاوت است در همین رابطه میزان آلودگی نیز فرق می کند .

در این بخش تنها به چند بیماری مهم انگلی اردک اشاره می گردد .

 

1)اکی نوستو ماتیدوز echinostomatidosis

انگل اکی نوستو ماتیدوز یکی از برجسته ترین گونه های خانواده تریما تو دوز است. بارزترین خصوصیت فنوتیپی این گونه داشتن تاجک های بلند آویزان به دور بادکش (دهان) می باشد. طول این انگل بین 3 الی 12 میلیمتر و عرض آن 2 میلیمتر است . میزبانان واسطه این انگل حلزون و Amfibee هستند.تخم انگل اکی نوستو ماتیدوز(تریما تود) از طریق مدفوع اردک دفع گشته و اگر در خشگی بیافتد، خیلی زود می میرد، ولی در آب 25تا30 درجه حرارت ، تبدیل به لارو شده و پس از 17 روز رشد کرده و به جستجوی میزبان واسطه(حلزون) می رود. در صورت عدم دسترسی به حلزون در مدت 1 روز از بین می رود. ولی در صورت یافتن حلزون ،به داخل کبدش نفوذ کرده و آن هنگام تاجک های خویش را از دست می دهد.

 

2)تراکئو فیلوس

عامل بیماری تریماتدی بنام tracheophilus می باشد. تراکئوفیلوس تمامی مجاری تنفسی را ملتهب و تنفس را مختل می نماید. کاهش اشتها و در نتیجه ضعف عمومی از عوارض دیگز این بیماری است. از علایم مشخصه این بیماری سرفه های ممتد می باشد. در صورت کوتاهی در مداوای اردک های بیمار ، امکان دارد که تلف گردند.

 

3)بیلا رزلیز

عامل بیماری تریما تدیست بنام Bilharziella که باعث عفونت خون اردک می گردد. به همین جهت تا حدودی شبیه بیماری عفونت خونی اردکduck septicemia می باشد البته با این تفاوت که عامل بیلارز لیز از طریق گردش خون به درون اکثر ارگانها نفوذ نموده و اختلالاتی در آنها ایجاد می نماید. بخصوص بر روی کبد،قلب ، ریه ، کلیه و تخمدان تاثیر سوء بر جای میدهد.

 

4)کرم در پان Drepanidotaeniosis

کرم نسبتا درشتی ایست به طول 10 تا 20 سانتیمتر و پهنای 1 سانتیمتر که بیشترین فعالیت را در ناحیه اثنی عشر روده اردک می نماید. دارای بدن بند بند ، سر گرد و چهار بادکش است . میزبان واسطه آن جانور ریز آبزی بنام سیکلوپ Cyclops یاMesocyclops است.

 

5)پلی مور فوز

عامت آن انگلی بنام polymorphus است که در همه قسمت های روده اردک گسترده است. این انگل به رنگ زرد روشن بوده و بسیار ریز است. میانگین طول بدن نر ها 10 میلیمتر و قطر آن 5/1 میلیمتر است و ماده ها درشتر بوده و دارای 14 میلیمتر طول و 5/2 میلیمتر قطر می باشند.

میزبان دوران لاروی این انگل نوعی جانور کوچک آبزی بنام کا باروس است.

این بیماری در اکثر نقاط جهان شایع است و علت آن آلودگی شدید اردک های مهاجر به پلی مور فوز است که از آببندانی به دریتچه و برکه دیگر منتقل می شوند.

 

6)پارا کیکوز

این انگل با فرم گرد و رنگ زرد خویش هر چند شبیه سایر انگل هاست ولی سر آن دارای چهار بادکش است (سه بزرگ ، یک کوچک) که می توان با چشم مسلح به خوبی آنها را تشخیص داد. طول انگل ماده 50 تا 60 میلیمتر و انگل نر خیلی کوچکتر است (30 – 45 میلیمتر). محل فعالیت این انگل روده باریک اردک و غاز است.

 

7)گانا گول Ganguleterakidosis

این انگل بیشترین فعالیت خویش را در روده کور اردک انجام می دهد. طول نر ها بین 10 تا 15 میلیمتر است و ماده ها درشترند ، 15 تا 17 میلیمتر اند ، دارای رنگ زرد روشن با دو برجستگی پهلوئی در قسمت جلو هستند. میزبان واسطه ندارند. ماده درون روده کور تخم ریزی نموده و تخم همراه با مدفوع توسط اردک آلوده دفع میشود در شرایط مطلوب لارو مراحل تکاملی خویش را در مدتی کوتاه طی نموده و همراه با غذا یا موادی زائدی که اردک بر حسب خصیصه خویش در اطراف لانه یا گردشگاه جستجو می نماید و می بلعد ، وارد دستگاه گوارش او گشته و آلوده اش می نماید.

بهترین شرایط برای رشد این انگل محیط مرطوب و گرو است. در آبهای سطحی نیز می تواند رشد نماید. ولی عمق آب نباید بیش از 5 سانتیمتر باشد در آب بند ها معمولا وجود ندارد.

اردکهایی که به این انگل آلوده گشته اند ، بسیار لاغر و ضعیف شده و از رشد باز مانده و کم اشتها و بی حال میشوند. گاهی اوقات این عارضه همراه با اسهال شدید است.

پرورش اردک در ایران

 

امکان پرورش اردک درکشور

بر اساس تشخیص و بررسی کارشناسان و صاحب نظران رشته امور دامی، کرانه های ساحلی دریای خزر به خاطر رطوبت فراوان و بارندگی مداوم، برای پرورش بعضی از دام ها مناسب نیست و به همین دلیل اجرای طرح های بزرگ دامداری در این نواحی با مشکل توأم می‌باشد.

درچنین شرایطی باید رشته ای از دامپروری را برگزید که اوضاع نامناسب محیط علی الخصوص درصد بالای رطوبت لااقل تاثیر منفی بر سلامت و میزان محصول دهی نگذارد و باید اضافه نمود که دقیقاً اجرای پروژه های پرورش در این مناطق با موفقیت کامل همراه خواهد بود. زیرا اردک پرنده ای آبدوست است و رطوبت زیاد را هم به خوبی تحمل می کند و ضمناً به دلیل وجود لایه ضخیمی از چربی در زیر جلد خویش قادر است در سرمای شدید (تا20درجه سانتیگراد زیر صفر) هم به زندگی خود ادامه دهد. در نواحی شمالی روسیه که 9ماه از سال همه جا را برف و یخ پوشانده است، تنها پرنده ای که به خوبی می تواند در مقیاس وسیع پرورش یابد اردک است .

البته اردک به جز نواحی خشک وگرمسیری تقریباً با همه شرایط اقلیمی می تواند خود را منطبق سازد. به همین جهت در اکثر مناطق ایران می توان به پرورش صنعتی اردک پرداخت. مثلاً هم اکنون در حاشیه زاینده رود اصفهان، محیط نسبتاً مناسبی جهت پرورش اردک اختصاص یافته است. هر چند مسلم است که به طور فراگیر در آن مناطق نمی‌توان این طرح را به اجرا در آورد. بهترین نقطه کشورمان برای عملی کردن این برنامه مناطق شمال کشور به خصوص استان های پرآب گیلان و مازندران می باشد.

از جمله مسائلی که می توان به عنوان یکی از نقاط قوت پرورش اردک ذکر نمود، استفاده از این پرنده در مبارزه بیولوژیکی بر علیه کرم ساقه خوار برنج می باشد که کارایی آن در کشورهای چین، تایلند، فیلیپین و برمه با موفقیت آزمایش و گزارش شده است. معمولاًیک هفته تا 10روز پس از درو برنج به ازای هر متر مربع مساحت زمین یک اردک به مزرعه گسیل می‌دارند که این اردک ها کرم ها را که هنوز فرصت نیافته اند در اعماق ساقه نفوذ کنند، می‌خورند. ضمناً در این مدت فضولاتی که توسط اردک ها دفع می شود به عنوان کود در مزرعه ذخیره شده و سبب تقویت زمین جهت دوره بعدی کشت‌ خواهد شد.10روز پس از درو دیگر چرخاندن اردک ها در مزرعه از نظر مبارزه با کرم ساقه خوار فایده ای ندارد.(12)

در مورد لزوم مبارزه بیولوژیکی بر علیه آفات مختلف به دلیل عدم مغایرت با طبیعت خداداده و تداوم تعادل محیط زیست باید اشاره نمود، ثابت گردیده که استفاده بی رویه از سموم شیمیایی بر علیه آفات گیاهی و از جمله کرم ساقه خوار برنج سبب مقاومت نسبی نسل های بعدی آن‌ها شده و به مرور سموم مذکور نمی توانند اثر اولیه خود را ایجاد کنند که ظهور نسل های مقاوم به آفت ضررهای جبران ناپذیری بر تولیدات زراعی و همچنین محیط زیست وارد خواهد آورد. از سوی دیگر واکنش های انفعالی کارشناسان وکارخانجات سم سازی مبنی بر قوی‌تر ساختن سموم ابعاد خسارت وارده را وسیع تر ساخته و عوارض حاصله از به کار بردن این سموم انسان و همه جانداران وگیاهان را مورد تهدید جدی قرار خواهد داد. هم‌اکنون ثابت گشته است که اکثر این سموم سرطان زا هستند.

بنابراین مسئله اصلی یعنی مبارزه بیولوژیک و هم چنین پرورش اردک به عنوان یکی از عوامل این مبارزه دارای اهمیت فراوان می باشد.

از دیگر خواص جنبی پرورش اردک، هوا دهی و بهبود کیفیت خاک می باشد. زیرا اردک با کند و کاو در مزرعه سبب تقویت و کلاً افزایش میکروارگانیسم های مفید خاک می گردد.

بدین ترتیب با اعزام اردک ها به مزارعی که برنج آنها درو شده میتوان به 6مزیت و نفع مهم اقتصادی دست یافت :

1- مبارزه موثر بیولوژیکی با کرم ساقه خوار برنج

2- صرفه جویی در هزینه مربوط به مبارزه شیمیایی

3 - کاهش هزینه تغذیه اردک در مدت چرا در مزارع برنج

4- تشویق زارعین به پرورش اردک ودر نتیجه بالا رفتن میزان تولید گوشت و نهایتاً درآمد روستائیان

5 – حاصلخیز نمودن خاک مزارع برنج

6- جلوگیری از عوارض ومسمومیت حاصله در اثر مصرف سموم مختلف شیمیایی.

براساس آمار ارائه شده توسط سازمان دامپزشکی، تعداد اردک در استان های عمده پرورش این پرنده بدین شرح می باشد: استان گیلان 804872 قطعه، استان مازندران 301500 قطعه، استان آذربایجان غربی 92198 قطعه، استان خوزستان49240 قطعه، استان خراسان 18500 قطعه می باشد، متأسفانه از آن تاریخ به بعد آماری ارائه نگردیده است.(1)

 

تولید گوشت و تخم اردک در کشور

در حال حاضر اردک به صورت کاملا صنعتی در ایران تولید نمی شود و هنوز هم دید مردم نسبت به گوشت اردک سنتی است در حالی که با مکمل های غذایی فعلی که در جیره غذایی اردک پرورشی قرار گرفته، گوشت اردک بسیار مرغوب تر از مرغ است. نوع پرورش اردک در کشور امروز تنها به صورت جوجه یک روزه است که بعد از 20 روزه شدن در روستاهای شمالی کشور و به شالیزارکاران فروخته می شود تا علاوه بر تأمین پروتئین مورد نیاز آنها در نابودی کرم های ساقه خوار نیز کمک می کند. هیچ برنامه ای برای تولید گوشت اردک به صورت صنعتی وجود ندارد و مشکل فعلی پرورش دهندگان اردک عدم واردات آن می باشد. مهم ترین دلیل آن این است که اردک ها از نظر خونی مشکل پیدا کرده اند و در نتیجه پرورش دهندگان در زمینه پرورش با مشکل برخورد کرده اند و اجباراً باید از کشور انگلیس یا هلند واردات داشته باشیم تا ژنتیک اردک ها را اصلاح کنیم. امروزه تأکید بر پرورش اردک و ماهی به همراه هم بسیار مقرون به صرفه است زیرا در این حالت از فضولات اردک به راحتی می‌توان به عنوان مکمل غذایی برای پرورش ماهی استفاده کرد و در عین حال خوشبختانه پرورش اردک در ایران به هیچ وجه به دارو و واکسن احتیاج ندارد.(13)

کل جوجه اردک یک روزه کشور توسط 5 پرورش دهنده تولید می شود که به طور متوسط ماهانه 600 هزار قطعه جوجه اردک تولید شده و بازار بسیار خوبی هم دارد. یکی دیگر از مشکلات پرورش اردک به صورت صنعتی، نبود کشتارگاه صنعتی اردک در کشور می باشد. درحال حاضرهیچ برنامه ای برای تولید گوشت اردک به صورت صنعتی وجود ندارد و هیچ برنامه ریزی هم از طرف دولت صورت نگرفته در حالی‌که به صورت روزانه می توان بین 3 تا 5 هزار قطعه اردک را در کشور راهی کشتارگاه کرد و بر میزان تولید پروتئین کشور افزود. تخم اردک نسبت به تخم مرغ اندکی بزرگتر است. سفیده آن نسبت به تخم مرغ شفاف تر بوده و پر طعم تر است و میزان کلسترول و چربی آن نسبت به تخم مرغ بالاترمی باشد. تخم اردک در سایزهای متفاوت موجود می باشد. در کشور ما تولید تخم اردک به خصوص در استان‌های شمالی کشور به منظور مصرف روزانه خوراکی و در پخت غذاهای محلی می‌باشد، و تولید عمده این محصول برای فروش در بازار وجود ندارد. از مهم ترین دلایل تولید کم تخم اردک می توان به مسائل اقتصادی و بازار یابی آن، هم چنین نبود پرورش به صورت صنعتی در کشور اشاره کرد.(13)

 

نمونه هایی چند از پرورش اردک در کشور

پرورش اردک دراستان فارس

اولین واحد پرورش اردک گوشتى استان فارس به ظرفیت سه هزار قطعه درمنطقه خان زینان شهرستان شیراز به بهره بردارى رسید.

رئیس اداره پرورش و اصلاح نژاد طیور معاونت اموردام جهادکشاورزى فارس در این باره گفت: باتوجه به افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به مواد غذایى به ویژه پروتئین حیوانى، استفاده از منابع متعدد و متنوع تأمین پروتئین اجتناب ناپذیربوده و پرورش اردک درهمین راستا مورد توجه قرارگرفته است.

مهندس غلام على اسلامى زاده در تشریح مزایاى پرورش اردک درمقایسه با پرورش مرغ خانگى اظهارداشت: اردک درمقابل شرایط نامساعد جوى مانند سرما، گرما، بارندگى و... بسیارمقاوم بوده و درنتیجه در پرورش و نگهدارى آن مى توان از ساختمان هاى ارزان قیمت و داراى تجهیزات بسیار ابتدایى استفاده کرد و علاوه بر آن به دلیل مقاومت بالاى اردک درمقابل عوامل بیمارى زا درصورت شیوع بیمارى در گله، تلفات کمترى به بارخواهدآمد. وى هم‌چنین افزود: درتغذیه اردک، ضایعات کشتارگاه‌ها مورد استفاده قرارگرفته و این پرنده درمحل چرا نیز مى تواند ۱۰ تا ۳۰ درصد غذاى موردنیاز خود را تأمین نماید و این امر خود به خود باعث کاهش چشمگیر هزینه تغذیه و تولید پروتئین ارزان قیمت خواهدشد.

اسلامى زاده خاطرنشان ساخت: تخم گذارى اردک در سال اغلب بیشتر از تخم گذارى مرغ های بومی بوده وازلحاظ وزنى نیز هرسه عدد تخم اردک معادل چهارعدد تخم مرغ بوده و این یکى دیگر ازمزایاى پرورش اردک به شمارمى آید.(14)

 

کشت توأم ماهی و اردک در مزارع پرورش ماهی استان کرمانشاه

در راستای افزایش تولید آبزیان اداره شیلات این استان مبادرت به رهاسازی 880 قطعه جوجه اردک پرورشی درمزارع گرمابی نموده که این اردکها درسطح پنج مزرعه در شهرستان های صحنه، جوانرود و کنگاور رهاسازی شدند.

اردک ها از نوع نژاد پکین با وزن 450گرم بوده که در یک دوره پرورش 2ماهه به وزن 2 تا 5/2 کیلوگرم خواهند رسید و با توجه به کشت توأم اردک و ماهی هر مزرعه می تواند 2 تا 3 دوره اقدام به پرورش اردک در سطح مزارع گرمابی نمود که در این روش علاوه بر تولید گوشت سفید و حفظ مسائل زیست محیطی و کاهش استفاده از کود شیمیایی در مزارع موجب افزایش در آمد خانوار پرورش دهنده خواهد شد.(15)

طرح تحقیقاتی پرورش اردک گوشتی در سواحل شرقی دریای خزر

طرح تحقیقاتی پرورش اردک گوشتی نخستین بار در کشور، در سواحل شرقی دریای خزر در تالاب گمیشان استان گلستان با موفقیت اجرا شد .

در مرحله نخست اجرای این طرح که توسط 5 کارشناس به اجرا درآمده 600 جوجه یک روزه پس از 14 روز پرورش در داخل سالن، در یک دوره 56 روزه در ساحل دریا پرورش یافتند. اتمام دوره پرورشی نشان داد که سواحل دریای خزر با ذخایر غذایی، گیاهی و جانوری موجود درآن می تواند محیط مناسبی برای پرورش اردک با 50 درصد هزینه غذایی باشد .

سواحل حاشیه شرقی دریای خزر ظرفیت قابل توجهی از نظر ارزش غذایی برای پرورش اردک دارد و می تواند موجب کاهش هزینه های تولید گوشت اردک شود .

بنا به نظر کارشناسان اگر در فاصله هر 2 کیلومتر در خط ساحلی استان گلستان یک واحد پرورش اردک 50 هزار قطعه ای احداث شود می تواند سالانه حدود 35 میلیارد ریال سود عاید استان کند و موجبات اشتغال زایی 500 نفر را فراهم آورد.(13)

6-3-4 طرح پرورش اردک در بندرگز

برای نخستین بار طرح پرورش اردک به صورت تحقیقاتی به همت بخش خصوصی در بندر گز اجرا گردید. دراین طرح 3 هزار قطعه جوجه اردک توسط دو واحد بخش خصوصی در کنار دریای‌ بندرگز پرورش داده شد که پس از یک دوره سه ماهه یک میلیون و 800 هزارتومان سود خالص داشته و موجب اشتغال زائی 6 نفر نیز گردیده است. حاشیه دریای خزر دراستان گلستان می تواند نقش مهمی درتولید مواد پروتئینی و اشتغال زائی مردم داشته باشد. چرا که طعم و مزه گوشت اردک پرورش حاشیه دریا، از کیفیت بالائی برخوردار است و درحال حاضر بازار فروش آن بیشتر دراستان مازندران می باشد.(13)

نتایج و پیشنهادات

 

نتایج وپیشنهادات

با گذشت زمان و افزایش جمعیت بشری نیاز به مواد غذایی روز به روز افزوده شده و تغذیه خصوصا در کشورهای عقب مانده و در حال رشد یک مشکل اساسی محسوب می گردد. با رشد روز افزون جمعیت کشور و نیاز اساسی به منابع پروتئینی لازم است که اقدام به اجرای طرح های صنعتی پرورش اردک با توجه به شرایط آب و هوایی و اقلیمی مناسب نمود.

اخیرا دراغلب کشورها پرورش متمرکز و صنعتی اردک به مقیاس وسیع متداول شده است .رشد سریع اردک، کیفیت گوشت و میزان تخم گذاری قابل توجه بعضی از نژادهای اردک سبب شده است که پرورش این پرنده مانند مرغ و بوقلمون به طور وسیع و صنعتی متداول گردد.

تجربیات حاصله و مطالعات انجام شده به خوبی نشان داده است که پرورش متراکم و صنعتی اردک مانند مرغ، کاملا و به سهولت امکان پذیر است .به خصوص اینکه پرورش اردک ار نظر فنی و عملی به مراتب آسان تر از نگهداری طیور دیگر اهلی است. زیرا برای نگهداری اردک احتیاج به جایگاه های مفصل مانند مرغ نیست بلکه می توان آنها را به آسانی در چراگاه های طبیعی و حتی با گیاهانی که در آب می رویند پرورش داد. از طرفی مقاومت اردک در برابر عوامل طبیعی و بیماری نیز بیشتر از مرغ می باشد. از این رو با توسل به پرورش اردک می توان به راحتی منبع خوبی از پروتئین حیوانی برای کشور فراهم نمود. در وهله اول منظور از پرورش اردک، تولید گوشت است. این پرنده از نظر تولید گوشت قابل توجه است. بعضی از افراد به گوشت اردک علاقه وافری دارند و حتی مزه و طعم آن را به گوشت مرغ ترجیح می دهند. در شمال ایران استفاده از گوشت اردک برای تهیه بعضی از غذاهای مخصوص و بومی به طور وسیعی متداول است. تقاضا برای تخم اردک محدود است از طرفی خریدار کمتری دارد و از آن برای تهیه بعضی از شیرینی جات استفاده می شود.

در وضع کنونی کشور، در پرورش اردک بیش از اینکه مسائل فنی و تکنیکی مطرح باشد، مسئله مربوط به بازار و بازاریابی در خور توجه است. عدم وجود بازارهای مطمئن و عوامل اقتصادی مربوط به آن در بدو امر ممکن است سبب به وجود آمدن ناراحتی‌هایی برای تولید کننده گردد. زیرا اغلب مردم در کشور ما و به خصوص شهر نشین ها از آشنایی با گوشت اردک و تخم آن بیگانه هستند. چنانچه بتوان گوشت کافی و با قیمت مناسب به وجود آورد و در اختیار علاقه‌مندان قرار داد، شکی نیست که دیر یا زود این رشته نو تولیدی، جای خود را در عرضه رقابت باز خواهد نمود. از طرفی وضع عرضه گوشت اردک بسته به قیمت گوشت طیور دیگر و وضع آن ها دارد ولی به طور کلی در کشور ما به خصوص شمال ایران، شانس موفقیت و یافتن بازارهای مطمئن زیاد است. در نهایت برای پیشبرد این صنعت در کشور نیاز به، حمایت های بخش های خصوصی و دولتی و اقدام به تاسیس کشتارگاه های مخصوص این پرنده لازم می باشد.

 

 

 

منابع

1)پرورش و نگهداری اردک ،گرد آوری: دکتر سید حسن ملجائی

2)بیماری پرندگان اهلی، دکتر محمد افغان

3)طبقه بندی و شناسائی اردک های ایران ، دکتر سعادت نوری

4)جانور شناسی عمومی ،دکتر طلعت حبیبی ،دکتر محمد مهدی راعی

5)برسی آلودگی های کرمی اردک های اهلی ایران ،دکتر علی اسلامی ،دکتر نصرالله فیروز آذر

پژوهشگر: آقای مهندس جعفر آشوری

مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :